Search all dictionaries

[अति-इ] 2 Parasmaipada

1. To go beyond, pass on, over or beyond, cross (time or space); स्तोकमन्तरमतीत्य Ś. 1; जवादतीये हिमवानधोमुखैः Ki.14.54 was gone to or reached; स्थातव्यं ते नयनविषयं यावदत्येति भानुः Me.36 passes out of sight; अतीत्यैकादशाहं तु नामकर्म तथाऽकरोत् Rām. after 11 days; गृहपङ्क्तयश्चिरमतायिरे जनैः Śi.13.53.
2. To enter, step over; अद्वारेण च नातीयात् ग्रामं वा वेश्म वा वृतम् Ms.4.73.
3. To excel, surpass, outstrip, be more than a match for; त्रिस्रोतसः कान्तिमतीत्य तस्थौ Ku.7.15; सत्यमतीत्य हरितो हरिंश्च वर्तन्ते वाजिनः Ś.1; अग्निस्त्विषा नात्येति पूषणम् Śi.2.23; to exceed, go beyond, transcend; कुसीदवृद्धिर्द्वैगुण्यं नात्येति Ms.8.151 does not exceed; अतीत्य वाचां मनसां च गोचरं स्थिताय Ki.18.41, अपराधशतक्षमं नृपः क्षमयात्येति भवन्तमेकया Śi 16.48.
4. To overcome, subdue, vanquish, get the better of; न प्रदीप इव वायुमत्यगात् R. 19.53 did not overcome, outlive or survive; to overtake, out-do
5. To walk by, walk past, pass by, leave behind; स्रोतोवहां पथि निकामजलामतीत्य Ś.6.16; सोऽत्य- गाद् आश्रमम् R.15.37.
6. To omit, neglect, disregard, violate, transgress, overstep; न दिष्टमर्थमत्येतुमीशो मर्त्यः कथंचन Mb. avoid; अतीत्य ही गुणान् सर्वान् स्वभावो मूर्ध्नि वर्तते H.1.18 देशं कालं च योऽतीयात् Y.2.195; अतीयात्सागरो वेलां न प्रतिज्ञामहं पितुः Rām.; भूतान्यत्येति पञ्च वै Ms.12.9 oversteps the five elements (मोक्षं प्राप्नोति Kull.); अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा Bg.8.28,14.2.
7. (Intrans.) To pass, elapse (time); अत्येति रजनी या तु सा न प्रतिनिवर्तते Rām.; अतीते दक्षिणायने etc.
8. To overflow, be redundant, be in excess.
9. To die.

[इ-क्त.]

1. Gone beyond, crossed.
2. (Used actively) (a) exceeding, going beyond, avoiding, overstepping, having passed over or neglected etc., with Accusative or in comp.; परिच्छेदातीतः Māl.1.3 beyond or past definition; संख्यामतीत or संख्यातीत beyond enumeration, innumerable; तामतीतस्य ते Me.29; यमुनामतीतमथ शुश्रुवानमुम् Śi.13.1; वयोतीतः Ki.11. 2 past youth, advanced in years; सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते Bg.14.25; कैर्लिङ्गैस्त्रीन् गुणानेतानतीतो भवति प्रभो 14.21; बाणपथमतीतः क्रव्यभोजनः V.5 gone beyond the reach of arrows, past bowshot; अतीतनौकेऽतिनु Ak. who has left the boat, i.e. landed, disembarked. -(b) Gone by, passed away, past (as time etc.); अतीते निशान्ते Dk.11; असन्निवृत्त्यै तदतीतमेव Ś.6.1; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedअनागत- वर्तमानवेदिना Pt.1; अतीते वर्षुके काले Bk.7.18; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedशैशवाः Ms. 8.27; अतीते कार्यशेषज्ञः शत्रुभिर्नाभिभूयते Ms.7.179; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedलाभस्य च रक्षणार्थम् Pt.2.182 of past gains; वेत्ति जन्मान्तराण्यतीतानि K.46. -(c) Dead, deceased; सब्रह्मचारिण्येकाहमतीते क्षपणं स्मृतम् Ms.5.71; अप्रजायामतीतायां भर्तुरेव तदिष्यते 9.196,197.

1. masculine gender brightness, lustre, TS.
2. an aperture, ibidem

1. masculine, feminine and neuter; or adjective not sharp, blunt
2. masculine, feminine and neuter; or adjective not severe or rigid.

1. masculine, feminine and neuter; or adjective gone by, past, passed away, dead
2. masculine, feminine and neuter; or adjective one who has gone through or got over or beyond, one who has passed by or neglected
3. masculine, feminine and neuter; or adjective negligent
4. masculine, feminine and neuter; or adjective passed, left behind
5. masculine, feminine and neuter; or adjective excessive
6. masculine gender Name of a particular S3aiva शैव sect
7. neuter gender the past.