अधिकadhikaa.More, additional, greater (opp. ऊन or सम); तदस्मिन्नधिकम् P.V.2.45. (In comp. with numerals) plus, greater by…
[abbreviation of अध्यारूढ; अध्यारूढशब्दात् कन् उत्तरपदलोपश्च ParasmaipadaV.2.73].
- More, additional, greater (Opposite of ऊन or सम); तदस्मिन्नधिकम् ParasmaipadaV.2.45. (In comp. with numerals) plus, greater by; अष्टाधिकं शतम् 1 plus 8 Equivalent to 18; चत्वारिंशतोऽधिकाः Equivalent to denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedचत्वारिंशाः more than 4; नवाधिकां नवतिम् R.3.69; एकाधिकं हरेज्जयेष्टः Ms.9.117.
- (a) Surpassing in quantity, more numerous, copious, excessive, abundant; in comp. or with Instrumental; श्वासः प्रमाणाधिकः Ś.1.29. more than the usual measure. (b) Inordinate, grown, increased, become greater; abounding in, full of; strong in; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedक्रोध R.12.9; वयोऽधिकः Ms.4.141 senior in years; शिशुरधिकवयाः Ve.3.32. old, advanced in years; भवनेषु रसाधिकेषु Vartious reading (सुधारितेषु) पूर्वं Ś.7.2; करोति रागं हृदि कौतुकाधिकं K.2.; रसाधिके मनसि Śi.17.48 abounding in.
- (a) More, greater, stronger, mightier, more violent or intense; अधिकां कुरु देवि गुरुभक्तिम् K.62; ऊनं न सत्त्वेष्वधिको बबाधे R.2.14 the stronger animal did not prey on the weaker; पुमान्पुंसोऽधिके शुक्रे स्त्री भवत्यधिके स्त्रियाः Ms.3.49; अधिकं मेनिरे विष्णुम् Rām.; अधिकं मित्रम् Pt.2; यवीयान्गुणतोऽधिकः Ms.11.185;9.154. (b) Superior to, better than; higher than [with Ablative or in comp.); प्रमाणादधिकस्यापि मत्तदन्तिनः Pt.1.327; सेनाशते- भ्योऽधिका बुद्धिः Mu.1.27 surpassing, more than a match for etc.; विधेरधिकसंभारः R.15.62 more than what was sanctioned by rules; तपस्विभ्योऽधिको योगी Bg.6.46; ब्रह्म प्रदानेभ्योऽधिकम् Y.1.212; अश्वाधिको राजा H.3.77 strong in cavalry; धनधान्याधिको वैश्यः H.4.21 excels in, is superior by reason of; लोकाधिकं तेजः Mu.4.1 superior to; sometimes with Genitive; पञ्चदशानां भ्रातणामधिको गुणैः K.136.
- Later, subsequent, further than (of time); राजन्य- बन्धोर्द्वाविंशे (केशान्तो विधीयते) वैश्यस्य द्वयधिके ततः Ms.2.65.2 years later id est, that is in the 24th year; sometimes with Genitive; ममाधिका वा तुल्या वा Rām.
- Eminent, uncommon, special, peculiar (असाधारण); विद्या नाम नरस्य रूपमधिकम् Bh.2.2 superior or uncommon form or beauty; धर्मो हि तेषामधिको विशेषः H. Pr.25; इज्याध्ययनदानानि वैश्यस्य क्षत्रियस्य च । प्रतिग्रहोऽधिको विप्रे याजनाध्यनापने तथा ॥ Y.1.118; sometimes used in the comparative in the above senses; क्लेशोऽधिकतरस्तेषाम् Bg.12.5; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedतरमिदानीं राजते राजलक्ष्मीः V. 5.22; स्वर्गादधिकतरं निर्वृत्तिस्थानम् Ś.7.
- Redundant, superfluous; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedअङ्ग having a redundant limb; नोद्वहेत्कपिलां कन्यां नाधिकाङ्गीं न रोगिणीम् Ms.3.8.
- Intercalated, intercalary (as a month etc.)
- Inferior, secondary.
Derived forms and compounds
-
-कम्
- Surplus, excess, more; लाभोऽधिकं फलम् Ak.
- Abundance, redundancy, superfluity.
- A figure of speech equivalent to hyperbole; आश्रयाश्रयिणोरेकस्याधिक्येऽधिक- मुच्यते । किमधिकमस्य ब्रूमो महिमानं वारिधेईरिर्यत्र । अज्ञात एव शेते कुक्षौ निक्षिप्य भुवनानि ॥ अत्र आश्रयस्याधिक्यम् । युगान्तकालप्रतिसंहृता- त्मनो जगन्ति यस्यां सविकाशमासत । तनौ ममुस्तत्र न कैटभद्विपस्तपो- धनाभ्यागमसंभृता मुदः ॥ S. D; महतोर्यन्महीयांसावाश्रिताश्रययोः क्रमात् । आश्रयाश्रयिणौ स्यातां तनुत्वेऽयधिकं तु तत् ॥ K. Parasmaipada1.-Adverb
- More, in a greater degree; स राज्यं गुरुणा दत्तं प्रतिपद्याधिकं बभौ R.4.1; shone the more; 3.18; यस्मिन्नैवा- धिकं चक्षुरारोपयति पार्थिवः Pt.1.243; Often times in comp.; इयम- धिकमनोज्ञा Ś.1.2; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedसुरभि Me.21.
- Exceedingly, too much.
-
-अङ्ग
- Adjective (-ङ्गी Feminine) having a redundant limb. Ms.3.8. (see above
- ) (-ङ्गम्) अधिकोऽङ्गात् a sash, girdle or belt worn over the mail coat.
-
-अधिक Adjective more and more, out-doing one another.
-
-अर्थ Adjective exaggerated; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedवचनम् exaggeration, an exaggerated statement or assertion (whether of praise or of censure); कृत्यैरधिकार्थवचने ParasmaipadaII,1.33; (denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedनम् Equivalent to स्तुति- निन्दाफलकमर्थवादवचनम्; Exempli gratia, for example वातच्छेद्यं तृणम् id est, that is so light and weak; काकपेया नदी so deep and full).
-
-ऋद्धि Adjective abundant, prosperous; ऋद्धिमन्तमधिकर्द्धिरुत्तरः पूर्वमुत्सवमपोहदुत्सवः R.19.5.
-
-तिथिः Feminine
-
-दिनं, -दिवसः an intercalated day.
-
-दन्तः Equivalent to अधिदन्तः -मांसार्मन् Equivalent to अधिमांस quod vide, which see
-
-वाक्योक्तिः Feminine exaggeration, hyperbole.
-
-षाष्टिकसाप्ततिक Adjective containing or costing more than 6 or 7.
