अपेक्षाapekṣāक्षणम् [kṣaṇam], क्षणम् 1 Expectation, hope, desire.
- क्षणम् kṣaṇam, क्षणम् 1 Expectation, hope, desire.
- Need, requirement, necessity; निरपेक्ष without hope or need, regardless of; निर्विशङ्का निरुद्विग्ना निरपेक्षा च भैथिली Rām.6. 47.9. द्रोणस्तथोक्तः कर्णेन सापेक्षः फाल्गुनं प्रति (उवाच) Mb.12. 2.12. सापेक्षत्वेऽपि गमकत्वात्समासः; अनपेक्षः शुचिर्दक्षः Bg.12.16; or in comp.; स्फुलिङ्गावस्थया वह्निरेधापेक्ष इव स्थितः Ś.7.15 awaiting kindling.
- Consideration, reference, regard, with the obj. in Locative case; more usually in comp.; मध्यभङ्गानपेक्षम् Ratn.1.15 regardless of; the Instrumental and sometimes Locative of this word frequently occur in comp. meaning 'with reference to', 'out of regard for', 'with a view to', 'for the sake of'; साऽपि कार्यकरणापेक्षया क्षुरमेकमा- दाय तस्याभिमुखं प्रेषयामास Pt.1; नियमापेक्षया R.1.94; वृषला- पेक्षया Mu.1; पौरजनापेक्षया 2 out of regard for; किमकौश- लादुत प्रयोजनापेक्षया 3 with a view to gain some object; प्रथमसुकृतापेक्षया Me.17; दण़्डं शक्त्यपेक्षम् Y.2.26, in proportion to, in accordance with; अत्र व्यङ्ग्यं गुणीभूतं तदपेक्षया वाच्यस्यैव चमत्कारिकत्वात् K. Parasmaipada1 as compared with it.
- Connection, relation, dependence as of cause with effect or of individual with species; शरीरसाधनापेक्षं नित्यं यत्कर्म तद्यमः Ak.
- Care, attention, heed; देशाऽपेक्षास्तथा यूयं यातादायाङ्गुलीयकम् Bk.7.49.
- respect, reference.
- (In Grammar) Equivalent to आकाङ्क्षा quod vide, which see
Derived forms and compounds
-
-बुद्धिः (In Vaiśeṣika Phil.) the distinguishing perception by which we apprehend 'this is one', 'this is one' etc. and which gives rise to the notion of duality; see Sarva. chap. 1 where अपेक्षाबुद्धिः Equivalent to विनाशकविनाशप्रति- योगिनी बुद्धिः; Compare Bhāshā Parasmaipada द्वित्वादयः परार्धान्ता अपेक्षाबुद्धिजा मताः । अनेकाश्रयपर्याप्ता एते तु परिकीर्तिताः ॥ अपेक्षाबुद्धिनाशाच्च नाश- स्तेषां निरूपितः । 17-8.
Source: ApteApte entry
