श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home

कोशःDictionaries

Search all dictionaries

Apte, Monier-Williams and Macdonell at once. Type in any of fifteen scripts and schemes; the word is converted and looked up wherever it is part of a headword.

Results for तीक्ष्ण

91 entries · exact headword first

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary
  1. तीक्ष्णtīkṣṇaa.Sharp (in all senses), pungent; तीक्ष्णा नारुंतुदा बुद्धिः Śi. 2.19.

    [तिज्-क्स्न Uṇ.3.18.]

    1. Sharp (in all senses), pungent; तीक्ष्णा नारुंतुदा बुद्धिः Śi. 2.19.
    2. Hot, warm (as rays); विवस्वता तीक्ष्णतरांशुमालिनी Ṛs.1.18.
    3. Fiery, passionate.
    4. Hard, forcible, strong (as उपाय); आश्रयो धार्तराष्ट्राणां मानी तीक्ष्णपराक्रमः Mb.12.1.2.
    5. Rude, cross.
    6. Severe, harsh, rough, strict; तीक्ष्ण- श्चैव मृदुश्च स्यात्कार्यं वीक्ष्य महीपतिः Ms.7.14.
    7. Injurious, inauspicious.
    8. Keen.
    9. Intelligent, clever.
    10. Zealous, vehement, energetic.
    11. Devoted, self-abandoning.
    12. Unfriendly, unfavourable.
    13. Devout, ascetic, pious.

    Derived forms and compounds

    • -क्ष्णः

      1. Nitre.
      2. Long pepper.
      3. Black pepper.
      4. Black mustard.
    • -क्ष्णम्

      1. Iron.
      2. Steel.
      3. Heat, pungency.
      4. War, battle.
      5. Poison.
      6. Death.
      7. A weapon.
      8. Sea-salt.
      9. Haste.
      10. Anything sharp (as words etc.).
      11. Plague, pestilence.
      12. Compound अंशुः the sun; श्वेताभ्र इव तीक्ष्णांशु ददृशुः कुरुपाण्डवाः Mb.6.16.23.
      13. fire.
    • -अग्निः dyspepsia, heartburn.

    • -आयसम् steel.

    • -उपायः a forcible means, strong measure.

    • -कण्टकः Name of several plants; (such as Cuparis Aphylla, Acacia Arabica (Marâthî बाभळ, नेवती, धोत्रा इ.) -कन्दः the onion.

    • -कर्मन् Adjective active, zealous, energetic. (-Neuter) a clever work. (-Masculine) a sword.

    • -कल्कः coriander.

    • -तण्डुला long pepper.

    • -तैलम्

      1. spirituous liquor.
      2. the resin of the Sāla tree.
    • -दंष्ट्रः a tiger.

    • -दंष्ट्रकः a leopard.

    • -धारः a sword.

    • -पुष्पम् cloves.

    • -पुष्पा

      1. the clove tree.
      2. the Ketaka plant.
    • -फलम्

      1. coriander.
      2. black mustard, -बुद्धि Adjective sharp-witted, acute, clever, shrewd.
    • -मञ्जरी the betel-plant.

    • -मार्गः a sword; सासृग्राजिस्तीक्ष्णमार्गस्य मार्गः Śi.18.2.

    • -रश्मिः the sun.

    • -रसः

      1. salt-petre.
      2. any poisonous liquid, a poison; शत्रु- प्रयुक्तानां तीक्ष्णरसदायिनाम् Mu.1,2.
    • -लौहम् steel.

    • -शूकः barley.

    • -सारः iron.

Macdonell

A. A. Macdonell, A Practical Sanskrit Dictionary
  1. तीक्ष्णtīkṣṇa[tîk-shná] a. [√tig+sna] sharp, point ed; hot, burning; pungent (taste); violent, energetic; stern, harsh…

    [tîk-shná] adjective [√tig+sna] sharp, point ed; hot, burning; pungent (taste); violent, energetic; stern, harsh; severe; subtle, acute; neuter harsh speech; masculine noun

  2. अतीक्ष्णatīkṣṇa[a-tîkshna] a. blunt; not strict, mild.

    [a-tîkshna] adjective blunt; not strict, mild.

Monier-Williams

Monier Monier-Williams, A Sanskrit–English Dictionary
  1. तीक्ष्णtīkṣṇamf(/आ)n. (√तिज्) sharp, hot, pungent, fiery, acid RV. x, 87, 9 AV. &c.
    1. mf(/आ)neuter gender (√तिज्) sharp, hot, pungent, fiery, acid fg-veda x, 87, 9 AV. etc.
    2. mf(/आ)neuter gender harsh, rough, rude Mn. vii, 140 MBh. R. VarBr2S.
    3. mf(/आ)neuter gender sharp, keen S3is3. ii, 109 Pa1n2. 5-2, 76 Ka1s3.
    4. mf(/आ)neuter gender zealous, vehement Lexicographers
    5. mf(/आ)neuter gender self-abandoning Lexicographers
    6. mf(/आ)neuter gender (with गति, "a planet's course", or नक्षत्र "asterism") inauspicious VarBr2S. vii, 8 and 10
    7. mf(/आ)neuter gender iic, 7 (asterisms Mu1la मूल, A1rdra1 आर्द्रा, Jyesht2ha1 ज्येष्ठा, A1-s3lesha1 आ-श्लेषा)
    8. masculine gender nitre Lexicographers
    9. masculine gender Equivalent to -तण्डुला Npr.
    10. masculine gender black pepper ibidem
    11. masculine gender black mustard ibidem
    12. masculine gender Equivalent to -गन्धक ibidem
    13. masculine gender Equivalent to -सारा ibidem
    14. masculine gender marjoram ibidem
    15. masculine gender white Kus3a कुश or Darbha दर्भ grass ibidem
    16. masculine gender the resin of Boswellia thurifera ibidem
    17. masculine gender an ascetic Lexicographers
    18. masculine gender (gaRa अश्वा*दि) Name of a man Ra1jat. viii, 1742 feminine
    19. masculine gender of a Na1ga नाग Buddh. Lexicographers
    20. neuter gender plural sharp language R. ii, 35, 33 Ma1rkP. xxxiv, 46
    21. neuter gender sg. steel (confer, compare -वर्मन्) Npr.
    22. neuter gender iron Lexicographers
    23. neuter gender any weapon Lexicographers Scholiast or Commentator
    24. neuter gender sea-salt Lexicographers
    25. neuter gender nitre Lexicographers
    26. neuter gender Galmei Npr.
    27. neuter gender poison Lexicographers
    28. neuter gender Bignonia suaveolens Lexicographers
    29. neuter gender Piper Chaba Lexicographers
    30. neuter gender Asa foetida Npr.
    31. neuter gender battle Lexicographers
    32. neuter gender pestilence Lexicographers
    33. neuter gender death Lexicographers Scholiast or Commentator
    34. neuter gender heat, pungency W.
    35. neuter gender haste W.
    36. (in compound)
  2. अतितीक्ष्णatitīkṣṇamfn. very sharp.

    masculine, feminine and neuter; or adjective very sharp.

  3. अतीक्ष्णatīkṣṇamfn. not sharp, blunt
    1. masculine, feminine and neuter; or adjective not sharp, blunt
    2. masculine, feminine and neuter; or adjective not severe or rigid.
  4. उभयतस्तीक्ष्णubhayatastīkṣṇamfn. sharp on both sides (as a spear) Mn. viii, 315.

    masculine, feminine and neuter; or adjective sharp on both sides (as a spear) Mn. viii, 315.

  5. तीक्ष्णकtīkṣṇakam. Bignonia suaveolens Npr.
    1. masculine gender Bignonia suaveolens Npr.
    2. masculine gender black mustard ibidem
    3. masculine gender Equivalent to that the rest of a word is to be suppliedण-तण्डुला ibidem
  6. तीक्ष्णकण्टtīkṣṇakaṇṭam. Alhagi Maurorum L.

    masculine gender Alhagi Maurorum Lexicographers

  7. तीक्ष्णकण्टकtīkṣṇakaṇṭakam. "sharp-thorn", Capparis aphylla Sus3r. i, 8, 2
    1. masculine gender "sharp-thorn", Capparis aphylla Sus3r. i, 8, 2
    2. masculine gender thorn-apple Lexicographers
    3. masculine gender Terminalia Catappa Lexicographers
    4. masculine gender Acacia arabica Npr.
    5. masculine gender Euphorbia tortilis ibidem
    6. masculine gender Equivalent to वर्वूर Lexicographers