Search all dictionaries

Apte, Monier-Williams and Macdonell at once. Type in any of fifteen scripts and schemes; the word is converted and looked up wherever it is part of a headword.

Results for द्रव्यम्

3 entries · exact headword first

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary

द्रव्यम्dravyam1 A thing, substance, object, matter; the whole creation (अधिभूत); द्रव्यक्रियाकारकाख्यं धूत्वा…
1. 1 A thing, substance, object, matter; the whole creation (अधिभूत); द्रव्यक्रियाकारकाख्यं धूत्वा यान्त्यपुनर्भवम् Bhāg.12.6.38.
2. The ingredient or material of anything.
3. A material to work upon.
4. A fit or suitable object (to receive instruction etc.); द्रव्यं जिगीषुमधि- गम्य जडात्मनोऽपि Mu.7.14; see अद्रव्य also.
5. An elementary substance, the substratum of properties; one of the seven categories of the Vaiśeṣikas; (the dravyas are nine: पृथिव्यप्तेजोवाय्वाकाशकालदिगात्ममनांसि); one of the six of the Jainas (जीव, धर्म, अधर्म, पुद्गल, काल and आकाश).
6. Any possession, wealth, goods, property, money: षड् द्रव्याणि 'मणयः पशवः पृथिवी वासो दास्यादि काञ्चनम्'; उपार्जनं च द्रव्याणां परिमर्दश्च तानि षट् Mb.12.59.64; तत् तस्य किमपि द्रव्यं यो हि यस्य प्रियो जनः Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)2.19.
7. A medicinal substance or drug.
8. Modesty.
9. Bell-metal, brass or gold; Rām.7.
10. Spirituous liquor.
11. A wager, stake.
12. Anointing, plastering.
13. An ointment.
14. The animal-dye, lac.
15. Extract, gum.
16. A cow; Latin D. B.
17. A verse from the Ṛigveda. द्रव्यशब्द- श्छन्दोगैर्ऋक्षु आचरितः । ŚB. on MS.7.2.14.
Derived forms and compounds
- -अर्जनम्, -वृद्धिः, -सिद्धिः Feminine acquisition of wealth.
- -ओघः Feminine affluence, abundance of wealth.
- -कल्कम् Viscous sediment given out by oily substances when ground; द्रव्यकल्कः पञ्चधा स्यात् कल्कं चूर्णं रसस्तथा । तैलं मष्टिः क्रमाज्ज्ञेयं यथोत्तरगुणं प्रिये ॥ Āyurveda.
- -गणः a class of 37 similar substances (in medicine).
- -परिग्रहः the possession of property or wealth.
- -प्रकृतिः Feminine the nature of matter.
- -वाचकम् a substantive.
- -शुद्धिः Cleansing of soiled articles.
- -संस्कारः the consecration of articles for sacrifice etc.
- -हस्तः Adjective holding anything in the hand; Ms.5.143.
Source: ApteApte entry
अद्रव्यम्adravyamA worthless thing, an object which is good for nothing; नाद्रव्ये विहिता काचित् क्रिया फलवती भवेत् H. Pr.43…

[न. त.]

A worthless thing, an object which is good for nothing; नाद्रव्ये विहिता काचित् क्रिया फलवती भवेत् H. Pr.43; hence, a worthless or bad pupil or recipient of instruction; विनेतुरद्रव्यपरिग्रह एव बुद्धिलाघवं प्रकाशयति M.1; अद्रव्यमेत्य भुवि शुद्धनयोऽपि मन्त्री Mu.7.14. क्रिया हि द्रव्यं विन- यति नाद्रव्यम् Kau. Atmanepada 1.5.

Source: ApteApte entry
अपद्रव्यम्apadravyamA bad thing.

A bad thing.

Source: ApteApte entry