श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Search all dictionaries

Apte, Monier-Williams and Macdonell at once. Type in any of fifteen scripts and schemes; the word is converted and looked up wherever it is part of a headword.

Results for पानम्

10 entries · exact headword first

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary
  1. पानम्pānamDrinking, quaffing, kissing (a lip); पयःपानम्; देहि मुखकमलमधुपानम् Gīt.1.

    [पा-ल्युट्]

    1. Drinking, quaffing, kissing (a lip); पयःपानम्; देहि मुखकमलमधुपानम् Gīt.1.
    2. Drinking spirituous liquors; नहि धर्मार्थसिद्ध्यर्थं पानमेव प्रशस्यते Rām. 4.33.46. Ms.7.5;9.13; द्यूतपानप्रसक्ताश्च जघन्या राजसी गतिः 12.45.
    3. A drink, beverage in general; Ms. 3.227; पयःपानं भुजङ्गानां केवलं विषवर्धनम् Pt.1.389.
    4. A drinking vessel.
    5. Sharpening; whetting.
    6. Protection, defence.
    7. A canal.

    Derived forms and compounds

    • -नः

      1. A distiller.
      2. Breath, expiration. -Adjective (in comp.) Drinking, one who drinks; विश्वं युगान्ते वटपत्र एकः शेते स्म मायाशिशुरङ्घ्रिपानः Bhāg.3.33.4.

    • -अगारः, -आगारः, -रम् a tavern; Mb.12.88.14.

    • -अत्ययः

      1. hard drinking. गोष्ठिका, गोष्ठी a drinking party.
      2. a dramshop, tavern.

    • -पः Adjective drinking spirituous liquors; Mb.3.48.6.

    • -पात्रम्, -भाजनम्, -भाण्डम् a drinking vessel, a goblet.

    • -भूः, -भूमिः, -भूमी Feminine a drinking room; रणक्षितिः शोणितमद्य कुल्या रराज मृत्योरिव पानभूमिः R.7.49;19.11.

    • -मण्डलम् a drinking party.

    • -रत Adjective addicted to drinking.

    • -वणिज् Masculine vendor of spirits.

    • -विभ्रमः intoxication.

    • -शौण्डः a hard drinker.

    Source: ApteApte entry
  2. अनुपानम्anupānam1 A drink taken with or after medicine अनु भेषजेन सह पश्चाद्वा यत् किञ्चिन्मधुक्षीरादि पीयते तत्); a fluid…
    1. 1 A drink taken with or after medicine अनु भेषजेन सह पश्चाद्वा यत् किञ्चिन्मधुक्षीरादि पीयते तत्); a fluid vehicle in medicine.
    2. A drink close at hand. हन्तानुपानमित्युच्छिचष्टं वै मे पीतँस्यादिति होवाच Ch. Up.1.1.3.
    Source: ApteApte entry
  3. अपपानम्apapānamA bad drink.

    A bad drink.

    Source: ApteApte entry
  4. अवपानम्avapānamDrinking; सोमो भूत्ववपानेष्वाभगो Rv.1.136.4. माप स्थातं महिषेवावपानात् Rv.1.16.2.

    Drinking; सोमो भूत्ववपानेष्वाभगो Rv.1.136.4. माप स्थातं महिषेवावपानात् Rv.1.16.2.

    Source: ApteApte entry
  5. आपानम्āpānamनकम् [nakam], नकम् 1 A drinking party, banquet; Mk.8; आपाने पानकलिता दैवेनाभिप्रचोदिताः Mb.

    नकम् nakam, नकम् 1 A drinking party, banquet; Mk.8; आपाने पानकलिता दैवेनाभिप्रचोदिताः Mb.

    Derived forms and compounds

    • -उत्सवः

      1. Drinking festival. ... समन्ताद् आपानोत्सवमनु- भवन्तीव मधुपाः । Nāg.3.8.
      2. A tavern, liquor-shop, a place for drinking in company (denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedभूमि); आपाने पानकलिता दैवेनाभिप्रचोदिताः Mb.1.2.355; ताम्बूलीनां दलैस्तत्र रचितापान- भूमयः R.4.42; Ku.6.42; आपानकमुत्सवः K.32.
    Source: ApteApte entry
  6. खानपानम्khānapānamEating and drinking (from Persian) L. D. B.

    Eating and drinking (from Persian) Latin D. B.

    Source: ApteApte entry
  7. निपानम्nipānam1 Drinking.
    1. 1 Drinking.
    2. Any reservoir of water, pool, puddle; गाहन्तां महिषा निपानसलिलं शृङ्गैर्मुहुस्ताडितम् Ś.2.6; H.1.172; R.9.53; निपानवत् स कमलचारुदीर्घिकं ददर्श तद् वनमिव नन्दनं वनम् Bu. Ch.3.64.
    3. A place or trough near a well for watering cattle.
    4. A well; जह्युः स्वराडिव निपानखनित्रमिन्द्रः Bhāg.2.7.48.
    5. A milkpail.
    6. A resort, place of shelter; निपानं सर्वभूतानाम् Mb.12.18.17.
    Source: ApteApte entry
  8. प्रतिपानम्pratipānamWater for drinking.
    1. Water for drinking.
    2. Drinking, giving a drink; अश्वानां प्रतिपानं च खादनं चैन सोऽन्वशात् Rām. 2.5.47.
    Source: ApteApte entry
  9. प्रपानम्prapānam1 Drinking.
    1. 1 Drinking.
    2. The underpart of a horse's upper lip.
    Source: ApteApte entry
  10. सोपानम्sopānamSteps, stairs, a staricase, ladder; आरोहणार्थं नवयौवनेन कामस्य सोपानमिव प्रयुक्तम् Ku.1.39.

    Steps, stairs, a staricase, ladder; आरोहणार्थं नवयौवनेन कामस्य सोपानमिव प्रयुक्तम् Ku.1.39.

    Derived forms and compounds

    • -पङ्क्तिः Feminine, -पथः, -पद्धतिः Feminine, -परंपरा, -मार्गः a flight of steps, a stair-case; वापी चास्मिन् मरकतशिलाबद्धसोपानमार्गा Me.78; समारुरुक्षुर्दिवमायुषः क्षये ततान सोपानपरंपरामिव R.3.69; 6.3;16.56.

    • -माला winding stairs.

    Source: ApteApte entry