रूपम्rūpamForm, figure, appearance; विरूपं रूपवन्तं वा पुमानित्येव भुञ्जते Pt.1.143; so सुरूप, कुरूप &c.
[रूप् क भावे अच् वा Uṇ.3.28]
- Form, figure, appearance; विरूपं रूपवन्तं वा पुमानित्येव भुञ्जते Pt.1.143; so सुरूप, कुरूप etc.
- Form or the quality of colour (one of the 24 guṇas of the Vaiśeṣikas); चर्क्षुर्मात्रग्राह्यजातिमान् गुणो रूपम् Tarka K; (it is of six kinds: शुक्ल, कृष्ण, पीत, रक्त, हरित, कपिल, or of seven, if चित्र be added).
- Any visible object or thing.
- A handsome form or figure, beautiful form, beauty, elegance, grace; मानुषीषु कथं वा स्यादस्य रूपस्य संभवः Ś.1.25; विद्या नाम नरस्य रूपमधिकम् Bh.2.2; रूपं जरा हन्ति etc.
- Natural state or condition, nature, property, characteristic, essence; circumstances (Opposite of to 'time' and 'place'); देशं रूपं च कालं च व्यवहारविधौ स्थितः Ms.8.45.
- Mode, manner.
- A sign, feature.
- Kind, sort, species.
- An image, a reflected image.
- Similitude, resemblance.
- Specimen, type, pattern.
- An inflected form, the form of a noun or a verb derived from inflection (declension or conjugation).
- The number one, an arithmetical unit.
- An integer.
- A drama, play; see रूपक.
- Acquiring familiarity with any book by learning it by heart or by frequent recitation.
- Cattle.
- A sound, a word.
- A known quantity.
- A beast.
- A verse.
- A name.
- The white colour.
- A particular coin (as a rupee); कस्यचिद् गृहे चोरयित्वा रूपाभिग्राहितो बद्धः Dk.2.4.
- Silver; मसारगल्वर्कसुवर्णरूपैः Mb.7.16.54. (रूप is frequently used at the end of comp. in the sense of 'formed or composed of', 'consisting of', 'in the form of', 'namely'; having the appearance or colour of', तपो- रूपं धनम्; धर्मरूपः सखा etc.). -Masculine
Derived forms and compounds
-
-पः a deer.
-
-अधिबोधः the perception of form or colour of any object by the senses.
-
-अक्षिग्राहित Adjective caught in the act, caught red-handed.
-
-अस्त्रः Cupid.
-
-आजीवा, -जीवना a harlot, prostitute, courtezan; रूपाजीवाश्च वादिन्यो वणिजश्च महाधनाः Rām; रूपाजीवाः स्नानप्रघर्षशुद्धशरीराः Kau. Atmanepada 1.2.
-
-आवली a list or series of variations of grammatical forms.
-
-आश्रय Adjective exceedingly beautiful; त्वष्टा रूपाश्रयं रथम् Bhāg.4.15.17.
-
-इन्द्रियम् the organ which perceives form and colour, the eye.
-
-उच्चयः a collection of lovely forms; रूपोच्चयेन मनसा विधिना कृता नु Ś.2.1.
-
-उपजीवनम् the gaining a livelihood by a beautiful form; रङ्गावतरणं चैव तथा रूपोपजीवनम् Mb.12.294.5. (com. रूपोपजीवनं जलमण्डपिकेति दाक्षिणात्येषु प्रसिद्धम् । यत्र सूक्ष्म- वस्त्रं व्यवधाय चर्ममयैराकारै राजामात्यादीनां चर्या प्रदर्श्यते).
-
-कारः, -कृत् Masculine a sculptor; रूपकारोऽपि शस्त्रेण क्रीडयैवोल्लिलेख ताम् Ks.37.8.9.
-
-गुणः the quality of colour; वायोरपि विकुर्वाणाद्विरोचिष्णु तमोनुदम् । ज्योतिरुत्पद्यते भास्वत्तद्रूपगुणमुच्यते Ms.1.77.
-
-ग्रहः the eye.
-
-ज्ञ Adjective perceiving forms, distinguishing visible objects; त्वं तु प्रत्यक्षदर्शी च रूपज्ञश्च महा- भुजः Mb.14.6.2.
-
-तत्त्वम् inherent property, essence.
-
-तर्कः an assay-master or inspector of mint (?).
-
-धर Adjective of the form of, disguised as; जुगोप गोरूपधरामिवोर्वीम् R.2.3.
-
-धारिन्
- having a form or shape.
- Possessed of beauty, lovely. (-Masculine) an actor.
-
-ध्येयम् beuaty.
-
-नाशनः an owl.
-
-परिकल्पना the assuming of a shape; Rām.
-
-भागानुबन्धः the addition of a fraction to a unit.
-
-भागापवादः the subtraction of a fraction from a unit.
-
-भेदः (in Grammar) diversity of phonetic form or sound.
-
-लावण्यम् exquisiteness of form, elegance.
-
-विपर्ययः disfigurement, morbid change of bodily form.
-
-विभागः the dividing of an integer number into fractions.
-
-शालिन् Adjective beautiful.
-
-संपद्, -संपत्तिः Feminine perfection or excellence of form, richness of beauty, superb beauty; उदपादि चास्या रूपसंपदा आविर्भूतविस्मयस्य तस्य मनसि K.
In the Gita·11·3·11·9·11·20·11·23·11·45·11·47·11·49·11·50·11·51·11·52·+2
द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम ॥
- रूपम्rūpamnominative or accusative singular of the neuter noun rūpa (form and body).
