विद्याvidyāKnowledge, learning, lore, science; (तां) विद्यामभ्यसनेनेव प्रसादयितुमर्हसि R.1.88; विद्या नाम नरस्य रूपमधिकं…
[विद्-क्यप्]
- Knowledge, learning, lore, science; (तां) विद्यामभ्यसनेनेव प्रसादयितुमर्हसि R.1.88; विद्या नाम नरस्य रूपमधिकं प्रच्छन्नगुप्तं धनम् etc. Bh.2.2. (According to some Vidyās are four: आन्वीक्षिकी त्रयी वार्ता दण्डनीतिश्च शीश्वती Kāmandaka); चतसृष्वपि ते विवेकिनी नृप विद्यासु निरूढिमागता Ki.2.6; to these four Manu adds a fifth आत्मविद्या; त्रैविद्येभ्यस्त्रयीं विद्यां दण्डनीतिं च शाश्वतीम् । आन्वीक्षिकीं चात्मविद्यां वार्तारम्भांश्च लोकतः ॥ Ms.7.43. But the usual number of Vidyās is stated to be fourteen, id est, that is the four Vedas, the six Aṅgas, Dharma, Mimāṁsā, Tarka or Nyāya and the Purāṇas; see चतुर्दशविद्या under चतुर्; and Name1.4. In Name1.5 the number is spoken of as being eighteen by including Medicine, Military Art, Music and Polity; अगाहताष्टादशतां जिगीषया.)
- Right knowledge, spiritual knowledge; विद्याकल्पेन मरुता मेघानां भूयसामपि (क्वापि प्रविलयः कृतः) Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)6.6; Compare अविद्या.
- A spell, an incantation; गन्धधूपादिभिश्चार्चेद् द्वादशाक्षर- विद्यया Bhāg.8.16.39.
- A mystical name of the letter इ.
- A small bell.
- The goddess Durgā.
- Magical skill.
Derived forms and compounds
-
-अनुपालिन्, -अनुसेविन् Adjective acquiring knowledge; भागो यवीयसां तत्र यदि विद्यानुपालिनः Ms.9.24.
-
-अभ्यासः, -अर्जनम्, -आगमः acquisition of knowledege, pursuit of learning, study.
-
-अर्थः seeking for knowledge.
-
-अर्थिन् Masculine a student, scholar, pupil.
-
-आधारः a receptacle of learning; असौ विद्याधारः शिशुरपि विनिर्गत्य भवनात् Māl.2.11.
-
-आरम्भः introduction of a boy to learning.
-
-आलयः a school, college, any place of learning.
-
-ईशः, -ईश्वरः Name of Śiva.
-
-उपार्जनम् Equivalent to विद्यार्जनम् quod vide, which see
-
-करः a learned man.
-
-कोशगृहम्, -कोशसमाश्रयः library.
-
-गुरुः an instructor in (sacred) science.
-
-चण, -चञ्चु Adjective famous for one's learning.
-
-जम्भक, -वार्त्तिक Adjective exercising magic of various kinds.
-
-दलः the Bhūrja tree.
-
-दातृ Masculine a teacher, an instructor.
-
-दानम् teaching, imparting instruction.
-
-दायदः the inheritor of a science.
-
-देवी the goddess of learning.
-
-धनम्
- wealth in the form of learning;
- wealth acquired by learning; विद्याधनं तु यद्यस्य तत्तस्यवै धनं भवेत् Ms.9.26.
-
-धरः (-री Feminine) a class of demigods or semi-divine beings; विद्याधराध्युषितचारुशिलातलानि स्थानानि Bh.3.7. denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedयन्त्रम् an apparatus for sublimating quicksilver.
-
-प्राप्तिः Equivalent to विद्यार्जन quod vide, which see
-
-बलम् the power or magic.
-
-भाज् Adjective learned.
-
-मण्डलकम् a library.
-
-लाभः
- acquisition of learning.
- wealth or any other acquisition made by learning.
-
-वंशः a chronological list of teachers in any branch of science.
-
-विशिष्ट Adjective distinguished by learning.
-
-विहीन Adjective illiterate, ignorant; विद्या- विहीनः पशुः Bh.2.2; आसन्नमेव नृपतिर्भजते मनुष्यं विद्या- विहीनमकुलीनमसंस्कृतं वा Pt.1.35.
-
-वृद्ध Adjective old in knowledge, advanced in learning; अस्य नित्यश्च विद्यावृद्धसंयोगः विनय- वृद्ध्यर्थम् Kau. Atmanepada 1.5.
-
-व्यसनम्, -व्यवसायः pursuit of knowledge.
-
-व्रतस्नातकः, -स्नातकः a Brāhmaṇa who has finished his course of religious studentship (ब्रह्मचारिव्रत); वेदविद्याव्रतस्नाताञ्श्रोत्रियान् गृहमेधिनः (पूजयेद्धव्य- कव्येन) Ms.4.31.
In the Gita·10·32
अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् ॥
- विद्यानाम्vidyānāmgenitive plural of the feminine noun vidyā (knowledge, science).
