Search all dictionaries

[स्था-ल्युट्]

1. The act of standing or remaining, stay, continuance, residence; न किल भवतां देव्याः स्थानं गृहेऽभिमतं ततः Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)3.32.
2. Being fixed or stationary.
3. A state, condition; स्थानत्रयात्परं प्राप्तं ब्रह्मभूतमविक्रियम् Bhāg.1.18.26.
4. A place, spot, site, locality; अक्षमालामदत्त्वास्मात्स्थानात्पदात्पदमपि न गन्तव्यम् K.
5. Station, situation, position.
6. Relation, capacity; पितृस्थाने 'in the place or capacity of a father'; भक्ष्यस्थाने Pt.2.26.
7. An abode, a house, dwelling-house; स एव (नक्रः) प्रच्युतः स्थानाच्छुनापि परिभूयते Pt.3.46.
8. (a) A country, region, district. (b) A town, city.
9. Office, rank, dignity; अमात्यस्थाने नियोजितः.
10. Object; गुणाः पूजास्थानं गुणिषु न च लिङ्गं न च वयः Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)4.11.
11. An occasion, a matter, subject, cause; पराभ्यूहस्थानाःयपि तनुतराणि स्थगयति Māl.1.14; स्थानं जरापरिभवस्य तदेव पुंसाम् Subhāṣ; so कलहdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied, कोपdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied, विवादdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied etc.
12. A fit or proper place; स्थानेष्वेव नियोज्यन्ते भृत्याश्चाभरणानि च Pt. 1.72.
13. A fit or worthy object; स्थाने खलु सज्जति दृष्टिः M.1; see स्थाने also.
14. The place or organ of utterance of any letter; (these are eight: अष्टौ स्थानानि वर्णानामुरः कण्ठः शिरस्तथा । जिह्वामूलं च दन्ताश्च नासिकौष्ठौ च तालु च Śik.13.)
15. A holy place.
16. An altar.
17. A place in a town, square, court.
18. The place or sphere assigned after death to persons according as they perform or neglect their prescribed duties.
19. (In politics, war etc.) The firm attitude or bearing of troops, standing firm so as to repel a charge; स्थाने युद्धे च कुशलानभीरुनविकारिणः Ms.7.19.
20. A halt.
21. A stationary condition, a neutral or middle state; स्थानं वृद्धिः क्षयश्चैव त्रिवर्गश्चैव दण्डजः Mb.12.59. 31.
22. That which constitutes the chief strength or the very existence of a kingdom, a stamina of a kingdom; i.e. army, treasure, town, and territory; Ms.7. 56 (where Kull. renders स्थानं by दण्डकोषपुरराष्ट्रात्मकं चतुर्विधम्).
23. Likeness, resemblance.
24. Part or division of a work, section, chapter etc.
25. The character or part of an actor.
26. Interval, opportunity, leisure.
27. (In music) A note, tone, modulation of the voice; तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ स्थानमूर्च्छनकोविदौ Rām.1.4.1 (com.- 'यदूर्ध्वं हृदयग्रन्थे कपोलफलकादधः । प्राणसंचारणस्थानं स्थानमित्यभि- धीयते ॥...... इति शाण्डिल्यः).
28. A pose, posture (of archers etc.).
29. An order of the life (आश्रम); मैत्रेयीति होवाच याज्ञवल्क्य उद्यास्यन्वा अरेऽहमस्मात् स्थानादस्मि Bṛi. Up.2. 4.1.
30. Ground (भूमि); स्थानासनिनो भूमि-पाषाण-सिकता- शर्करा-वालुका-भस्मशायिनः Mb.12.192.1.
31. Sustenance, maintenance; यच्चेदं प्रभवः स्थानं भूतानां संयमो यमः । स्वभावेनैव वर्तन्ते द्वन्द्वसृष्टानि भूरिशः ॥ Mb.12.238.2 (com. स्थानं पोषणम्).
32. A mode or attitude in fighting; अस्त्रयन्त्राणि चित्राणि स्थानानि विविधानि च Mb.9.57.18.
33. Storage (of goods); आगमं निर्गमं स्थानं तथा वृद्धिक्षयावुभौ । विचार्य सर्वपण्यानां कारयेत् क्रयविक्रयौ ॥ Ms.8.41.
34. A state of perfect tranquillity.
35. Any organ of sense.
36. Shape, form, appearance (as of the moon).
37. An astronomical mansion.

1. 1 Standing, remaining, residing, abiding, dwelling; पूर्वकृतावस्थानेन राजलोकेन K.92; किमिह निवृत्त्यावस्थानम् Pt.1; चतुर्मण्डलावस्थानेन Tbe same.
2. Situation, station, position; मधुरdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied दर्शनीयः Ś.6.
3. Residence, abode, place; घनावस्थानैः K.127.
4. Period of staying.
5. Support, योऽवस्थानमनुग्रहः Bhāg.3.27.16.
6. Stability; अलब्धावस्थानः परिक्रामति Bhāg.5.26.17.

1. 1 Absence of cohesion.
2. Disorder, confusion.
3. Want, destitution.

1. 1 A place, site.
2. Ground, base.
3. An assembly; आस्थानाध्यासनाश्रितः Bhāg.6.7.5.
4. Care, regard; see आस्था.
5. A hall of audience; K.8,14.
6. Recreation ground (विश्रामस्थानम्).

1. 1 Presence, proximity, nearness.
2. Approaching, coming, appearance, coming into the presence of; युगपदाचार्ययोरुपस्थानम् M.1.
3. (a) Worshipping, waiting upon (with prayers); attendance, service; सूर्योपस्थानात्प्रतिनिवृत्तं पुरूरवसं मामुपेत्य V.1; सूर्यस्योपस्थानं कुर्वः V.4; Y.1.22,3.282. (b) Obeisance; greeting; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedस्तोत्रपद्धतिम् Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)1 a form of congratulatory panegyric. (c) Accepting, agreeing (as a lover etc.); सोऽयं मामनु- पस्थाने व्यक्तं नैराश्यमागतः Rām.6.92.47.
4. Attending to, guarding; रावणहितdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied Mv.5.
5. An abode, abode of wrestling; चाणूरो मुष्टिकः कूटः शलस्तोशल एव च । त आसेदुरुप- स्थानं वल्गुवाद्यप्रहर्षिताः ॥ Bhāg.1.42.37.
6. The sanctuary, any sacred place (approached with respect).
7. An appeal, application; यदि कुर्युरुपस्थानं वादं तत्र प्रवर्तयेत् Śukra.4.63.
8. Remembrance, recollection, memory; तत्त्वस्मृतेरुपस्थानात् (योगः प्रवर्तते) Y.3.16.
9. Obtaining, getting; दृष्टः कश्चिदुपायो मे सीतोपस्थानकारकः Rām.6.64.21.
10. A reception room; assembly; palace; a court; उपस्थानगतः कार्यार्थिनामद्वारासङ्गं कारयेत् Kau. Atmanepada 1.14; Rām.2.15.1.
11. A particular part of the संध्या.

1. 1 Abode.
2. Fixedness, solidity.
3. Firmness.

1. 1 Joining the opposite party, going over to the enemy.
2. The office of the प्रतिप्रस्थातृ. प्रतिप्रास्था- निक Equivalent to relating to this office; प्रतिप्रास्थानिकं कर्म सात्यकिस्तु करिष्यति Mb.5.141,42.