अङ्कaṅka1 A. (अङ्कते) To move in a curve. -1 U. (अङ्कयति-ते अङ्कयितुम्)
- 1 Atmanepada (अङ्कते) To move in a curve. -1 Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada) (अङ्कयति-ते अङ्कयितुम्)
- To mark, stamp; हेमपादाङ्कितायां पीठिकायम् K. 192; स्वनामधेयाङ्कित Ś.4. stamped with his name; नयनोद- बिन्दुभिः अङ्कितं स्तनांशुकम् V.4.7. so भुजे शचीपत्रविशेषकाङ्किते R.3.55.6.
- To enumerate, count.
- To brand, stain, stigmatize; तत्को नाम गुणो भवेत्सुगुणिनां यो दुर्जनैर्नाङ्कितः Bh.2.54 branded, censured, condemned; वस्त्रेण वेष्टयित्वा denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedतं शिरः Ks.13.152 branded head.
- To walk, stalk, go.
Derived forms and compounds
-
अङ्कः aṅkḥ
- अङ्क् कर्तरि करणे वा अच्
- The lap (Neuter also); अङ्काद्ययावङ्कमुदीरिताशीः Ku.7.5. passed from lap to lap.
- A mark, sign; अलक्तकाङ्कां पदवीं ततान R.7.7; पदङ्क्तिरलक्ताङ्का Rām.; रतिवलयपदाङ्के कण्ठे Ku.2.64. marked with the signs or traces etc.: मद्गोत्राङ्कं गेयम् Me.86, a stain, spot, stigma, brand; इन्दोः किरणेष्विवाङ्कः Ku.1.3; कट्यां कृताङ्को निर्वास्यः Ms.8.281.
- A numerical figure; a number; the number 9.
- A side flank; proximity, reach (connected with 1 above); समुत्सुकेवाङ्कमुपैति सिद्धिः Ki.3. 4; प्रेम्णोपकण्ठं मुहुरङ्कभाजो रत्नावलीरम्बुधिराबबन्ध Śi.3.36; सिंहो जम्बुकमङ्कमागतमपि त्यक्त्वा निहन्ति द्विपम् Bh.2.3; Ki. 17.64, See- denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedआगत below.
- An act of a drama, for its nature etc., See S. D.278.
- A hook or curved instrument.
- A species of dramatic composition, one of the ten varieties of रूपक, See S. D.519.
- An ornament (भूषा).
- A sham fight, military show (चित्रयुद्ध).
- A coefficient.
- A place; नानाङ्क- चिह्नैर्नवहेमभाण्डैः (तुरङ्गैः) Bu.ch.2.4.
- A sin, misdeed.
- A line, curved line; a curve or bend generally, the bend in the arm.
- The body.
- A mountain. अङ्कः स्थानान्तिकक्रोडभूषणोत्संगलक्ष्मसु । मन्तो नाटकविच्छेदे चित्रयुद्धे च रूपके ॥ Nm. Compare Latin uncus; Greekogkos -Compound
-
-अङ्कमू अङ्के मध्ये अङ्काः शतपत्रादिचिह्नानि यस्य Tv. water.
-
-अवतारः when an act, hinted by persons at the end of the preceding act, is brought in continuity with the latter, it is called अङ्कावतार (descent of an act), as the sixth act of Śākuntala or second of Mālavikāgnimitra (अङ्कान्ते सूचितः पात्रैस्तदङ्क- स्याविभागतः । यत्राङकोवतरत्येषोऽङ्कावतार इति स्मृतः S. D.311). The Daśarūpa defines it differently; अङ्कावतारस्त्वङ्कान्ते पातोऽङ्कस्याविभागतः । एभिः संसूचयेत्सूच्यं दृश्यमङ्कैः प्रदर्शयेत् 3.56.
-
-आगत, -गत Adjective द्वि. त. come within the grasp; सिंहत्वं denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedसत्त्ववृत्तिः R.2.18; श्रियं युवाप्यङ्कगतामभोक्ता R.13.67.
-
-करणम् marking, branding etc.
-
-तन्त्रम् the science of numbers (arithmetical or algebraical).
-
-धारणम्णा
- bearing or having marks, such as those on the body of a Vaiṣṇava.
- manner of holding the person.
-
-परिवर्तः
- स. त
- turning on the other side.
- rolling or dallying in the lap or on the person; अपि कर्णजाहविनिवेशिताननः प्रियया तदङ्कपरिवर्तमाप्नुयाम् Māl.5.8. (an occasion for) embrace (अङ्के क्रोडे सर्वतो- भावेन वर्तनं हृदयालिङ्गनम् इत्यर्थः -Jagaddhara); so denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedपरिवर्तिन्; भर्तुः denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedनी भव M.3.
-
-पादव्रतम् Name of a Vrata; title of a chapter in the भविष्योत्तरपुराण.
-
-पालिः
- -ली [पा-अलि ष. त. वा. ङीप्]
- the extremity of region of the lap (क्रोडप्रान्त or प्रदेश); a seat in the lap; hence, an embrace; तावद्गाढं वितर सकृदप्यङ्कपालीं प्रसीद Māl.8.2. स्पृश हस्तेन मे हस्तमेहि देह्यङ्कपालिकाम् । Śivabhārata 21.33.
- [अङ्केन पालयति पाल्-इ. तृ. त.] a nurse.
- (-ली) a variety of plant, Piring or Medicago Esculenta; (Marâthî धोत्रा-निघण्टुरत्नाकर) वेदिकाख्यगन्धद्रव्यम् -पाशः अङ्कः पाश इव बन्धनेनेव पातनहेतुर्यत्र Tv. an operation in arithmetic by which a peculiar concatenation or chain of numbers is formed by making the figures 1, 2 etc. exchange places (स्थानान्तमेकादिचयाङ्कघातः संख्याविभेदा नियतैः स्युरङ्कैः । भक्तोऽङ्कमित्याङ्कसमासनिघ्नः स्थानेषु युक्तो मितिसंयुतिः स्यात् ॥ See Līlā.24); (न गुणो न हरो न कृतिर्न घनः पृष्टस्तथापि दुष्टानाम् । गर्वितगणकबहूनां स्यात् पातोऽवश्यमङ्कपाशेऽस्मिन्).
-
-पूरणम् multiplication of number of figures.
-
-बन्धः
- . forming the lap, bending the thighs into a curve and squatting down.
- branding with a mark that resembles a headless trunk (अशिरःपुरुषाकरोऽङ्कः). भाज् अङ्कं भजते उप. स.
- seated in the lap or carried on the hip, as an infant.
- being within easy reach, drawing near, soon to be obtained; अविरहितमनेकेनाङ्कभाजा फलेन Ki. 5. 52.
- premature, early ripe, forced fruit.
-
-मुखम् (or आस्यम्) that part of an act, wherein the subject of all the acts is intimated, is called अङ्कमुख, which suggests the germ as well as the end; Exempli gratia, for example in Māl.1 कामन्दकी and अवलोकिता hint the parts to be played by भूरिवसु and others and give the arrangement of the plot in brief (यत्र स्यादङ्क एकस्मिन्नङ्कानां सूचनाखिला । तदङ्क- मुखमित्याहुर्बीजार्थख्यापकं च तत् ॥ S. D.322.) The Daśarūpa defines it thus: अङ्कान्तपौत्ररङ्कास्यं छिन्नाङ्कस्यार्थसूचनात् ।id est, that is where a character at the end of an act cuts short the story and introduces the beginning of another act; as in the second of Mv.
-
-लोड्यः अङ्केन लोड्यते असौ a kind of tree (Marâthî चिंचोट), ginger.
-
-लोपः subtraction of numbers.
-
-विद्या the science of numbers, arithmetic.
