(णु-ण्वी Feminine) अण्-उन् Minute, small, little, atomic (Opposite of स्थूल, महत्); अणोरणीयान् Bg.8.9; सर्वोप्ययं नन्वणुः Bh.3.26. insignificantly small; अण्वपि भयम् Ms.6. 4; अण्वपि याच्यमानः Pt.4.26 asked but an atom, a very small quantity, न कन्यायाः पिता विद्वान् गृह्णीयात् शुल्कमण्वपि Ms.3.51.
Derived forms and compounds
-
-णुः
- An atom, a very small particle (an exceedingly small measure); the mote in a sunbeam, the smallest perceptible quantity; अस्थूलमनण्वह्रस्वमदीर्घं ब्रह्म; अणुं पर्वतीकृ Bh.2.78. to magnify; Compare also 'To make mountains of molehills.'
- An atom of time (व्यञ्जनमर्ध- मात्रा तदर्धम् अणु); it is said to be 54,675, th part of a Muhūrta (48 minutes).
- Name of Śiva.
- Name of very small grain such as सर्षप, चीनक etc., अनणुषु दशमांशोऽणुष्वथैकादशांशः Līlā.
-
-णु Neuter the fourth part of a Mātrā.
-
-अन्तः अणुः अन्तो यस्य a hair-splitting question; (अण्वन्तः सूक्ष्मान्तः सुक्ष्मवस्तुनिर्णयान्तः प्रश्नः Śaṅkara). किमर्थमचारीः पशूनिच्छन्नण्वन्तानिति Br. up. 4.1.1.
-
-तैलम् Name of a medicinal oil.
-
-भा अण्वी सूक्ष्मा भा प्रभा यस्याः सा lightning.
-
-मात्र Adjective अणुः परिमाणं यस्य अणु-मात्रच् of the size of an atom.
-
-रेणुः कर्म. atomic dust.
-
-रेवती अणुः सूक्ष्मा रेवतीतारेव Name of a plant (दन्तीवृक्ष) Croton Polyandrum.
-
-वादः the doctrine of atoms, atomic theory, the theory that all material substances are primarily atoms and secondarily aggregates, and that all atoms are eternal.
-
-वीक्षणम्
- ष. त.
- minute observation, observation of very minute parts.
- अणुः सूक्ष्मो वीक्ष्यते अनेन करणे ल्युट् an instrument, like the microscope, enabling one to discern the smallest objects.
-
-व्रतानि Name of the twelve smaller vows of laymen adhering to the Jain faith.
-
-व्रीहिः कर्म. a fine sort of grain, rice etc.
Source: Apte
