अध्यात्मadhyātmaa.Belonging to self or person; concerning an individual.
[आत्मन. संबद्धं, आत्मनि अधिकृतं वा]
Belonging to self or person; concerning an individual.
Derived forms and compounds
-
-त्मम् Indeclinable आत्मानमधिकृत्य Concerning self.
-
-त्मम्
- The supreme spirit (manifested as the individual self) or the relation between the supreme and the individual soul; अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते Bg.8.3 (स्वस्यैव ब्रह्मण एवांशतया जीवस्वरूपेण भावो भवनं स एव आत्मानं देहमधिकृत्य भोक्तृ- त्वेन वर्तमानोऽध्यात्मशब्देनोच्यते Śrīdhara) 'Brahman is the supreme, the indestructible; its manifestation (as an individual self) is अध्यात्म' -Telang's Bhagavadgītā; त्मन् Egotism; कर्माण्यध्यात्मना रुद्रे यदहं ममता क्रिया Bhāg. 7.12.29.
- Wind; स्पर्शमध्यात्मनि त्वचम् Bhāg.7.12.27. denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedचेतसा Bg.3.3.
-
-ज्ञानम् -विद्या knowledge of the supreme spirit or आत्मन्, theosophical or metaphysical knowledge (the doctrines taught by the Upaniṣads etc.); denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् Bg.1.32 (अध्यात्मविद्या न्यायवैशेषिकमते देहभिन्नत्वेन, सांख्यादिमते प्रकृतिभिन्नत्वेन आत्मनः स्वरूपादिप्रतिपादिका, वेदान्तिमते तु ब्रह्माभिन्नत्वेन इति भेदः; सर्वेषां मतेऽपि आत्मतत्त्वज्ञानरूपत्वात्तस्या अध्यात्मविद्यात्वम्.). त्रयी विग्रह- वत्येव सममध्यात्मविद्यया M.1.14;
-
-वृश् -विद् Neuter अध्यात्मं पश्यति वेत्ति वा one proficient in this knowledge; न ह्यन- ध्यात्मवित्कश्चित् क्रियाफलमुपाश्रुते Ms.6.82.
-
-योगः आत्मानं क्षेत्रज्ञमधिकृत्य योगः concentration of the mind on the Ātman drawing it off from all objects of sense.
-
-रति Adjective स. ब. one who delights in the contemplation of the supreme spirit; अध्यात्मरतिरासीनो निरपेक्षो निरामिषः । आत्मनैव सहायेन सुखार्थी विचरेदिह ॥ Ms.6.49.
-
-रामायणम् Name of a Rāmāyaṇa which treats of the relation between the supreme and the individual soul, while it narrates Rāma's story. It forms part of the Brahmāṇḍa Purāṇa.
