उत्साहutsāhaEffort, exertion; धृत्युत्साह- समन्वितः Bg.18.26.
[उद्-सह्-घञ्]
- Effort, exertion; धृत्युत्साह- समन्वितः Bg.18.26.
- Energy, inclination, desire; त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ Rām.5.67.28. मन्दोत्साहः कृतोऽस्मि मृगया- पवादिना माठव्येन Ś.2; ममोत्साहभङ्गं मा कृथाः H.3. do not damp my energy.
- Perseverance, strenuous effort, energy, one of the three Śaktis or powers of a ruler (the other two being मन्त्र and प्रभाव); नीताविवोत्साहगुणेन सम्पद् Ku.1.22.
- Determination, resolution; हसितेन भाविमरणोत्साहस्तया सूचितः Amaru.1.
- Power, ability; सौरान्मन्त्रान् यथोत्साहम् (जपेत्) Ms.5.86.
- Firmness, fortitude, strength.
- (In Rhet.) Firmness or fortitude, regarded as the feeling which gives rise to the वीर or heroic sentiment; कार्यारम्भेषु संरम्भः स्थेयानुत्साह उच्यते S. D.3; परपराक्रमदानादिस्मृतिजन्मा औन्नत्याख्य उत्साहः R. G.
- Happiness.
- A thread.
- Rudeness.
Derived forms and compounds
-
-योगः Bestowing one's energy, exercising one's strength; चारेणोत्साहयोगेन (विद्यान्महीपतिः) Ms.9.298.
-
-वर्धनः the heroic sentiment (वीररस). (-नम्) increase of energy, heroism.
-
-वृत्तान्तः plan or scheme of encouraging or exciting; Ś.2.
-
-शक्तिः Feminine firmness, energy; see (3) above.
-
-सम्पन्न Adjective active, energetic, persevering.
-
-हेतुक Adjective one who encourages or excites to exertion; अपेहि रे उत्साहहेतुक Ś.2.
Source: Apte
