Sanskrit dictionary (beta)

Derived forms and compounds

• -णम्

  1. Debt; (as to the three kinds of debt, see अनृण; Compare जायमानो ह वै ब्राह्मणस्त्रिभिर्ऋणवान् जायते, यज्ञेन देवेभ्यः ब्रह्मचर्येण ऋषिभ्यः प्रजया पितृभ्यः इति । स वै तर्हि अनृणो भवति यदा यज्वा, ब्रह्मचारी, प्रजावानिति । ŚB. on MS.6.2.31. ऋणानि त्रिण्यपाकृत्य मनो मोक्षे निवेशयेत् Ms.6.35. देवानां च पितॄणां च ऋषीणां च तथा नरः । ऋणवाञ् जायते यस्मात्तन्मोक्षे प्रयतेत् (त ?) सदा ॥ देवानामनृणो जन्तुर्यज्ञैर्भवति मानवः । अल्पवित्तश्च पूजाभिरुपवासव्रतैस्तथा ॥ श्राद्धेन प्रजया चैव पितॄणामनृणो भवेत् । ऋषीणां ब्रह्मचर्येण श्रुतेन तपसा तथा ॥ (विष्णुधर्मोत्तरम्); ऋणं कृ to incur debt; ऋणं दा to pay off or discharge debt; अन्त्यं ऋणं (पितॄणम्) the last debt to be paid to the manes, id est, that is creation of a son.
  2. An obligation in general. Compare ऋणसंस्तवो हि अवश्यकर्तव्यानां भवति । ŚB on MS.6.2.31.
  3. (In Algebra) The negative sign or quantity, minus (Opposite of धन).
  4. A fort, strong-hold.
  5. Water.
  6. Land.

• -अन्तकः the planet Mars.

• -अपनयनम् -अपनोदनम्, -अपाकरणम्, -दानम्, -मुक्तिः, -मोक्षः, -शोधनम् paying off debt, discharge or liquidation of debt.

• -आदानम् 'recovery of debt' Kau. Atmanepada 3; receipt of money lent etc. (one of the 18 titles or subjects of litigation).

• -उद्ग्रहणम् recovering a debt in any way from the creditor (by friendly or legal proceedings).

• -ऋणम् (ऋणार्णम्) debt for a debt, debt incurred to liquidate another debt. ऋणस्य अपनयनाय यदन्यदृणं क्रियते तत् ऋणार्णम् Sk.73; Vārt. on ParasmaipadaVI.1.89.

• -कर्तृ Adjective one who gets into debt; Mb.13.23.21.

• -काति Adjective one to whom praise is due as a debt; or one who receives praise as a debt to be repaid in benefits (Sāy.) -ग्रस्तAdjective indebted, involved in debt.

• -ग्रहः

  1. borrowing (money).
  2. a borrower.

• -ग्राहिन् Adjective borrowing. -Masculine a debtor, borrower.

• -चित् Adjective acknowledging (praise) as a debt to be paid for. Name of ब्रह्मणस्पति; Rv.2.27. 17.

• -च्छेदः Payment of a debt. -(णम्)चयः Name of a king; Rv.5.3.12,14.

• -दातृ, -दायिन् Adjective one who pays a debt.

• -दासः ऋणात् मोचनेन कृतो दासः one who is bought as a slave by paying off his debts; ऋणमोचनेन दास्य- त्वमभ्युपगतः ऋणदासः Mitā.

• -निर्णयपत्रकम्, -पत्रम् A note of acknowledgement of debt; Sūkra.1.33.

• -निर्मोक्षः Discharge or acquittance of debt (to ancestors etc.); न चोपलेभे पूर्वेषामृणनिर्मोक्षसाधनम् R.1.2.

• -प्रदातृ moneylender.

• -मत्कुणः, -मार्गणः security, bail.

• -मुक्तः released from debt.

• -मुक्तिः etc. see ऋणापनयनम्.

• -लेख्यम् 'debtbond' a bond acknowledging a debt (in law; Marâthî कर्जरोखा).