तप्tapI. 1 P. rarely Ā., 4. P. (तपति, तप्यति; तप्त)
- I. 1 Parasmaipada rarely Ā., 4. Parasmaipada (तपति, तप्यति; तप्त)
- (Intransitively used) (a) To shine, blaze (as fire or sun); तमस्तपति घर्मांशौ कथमाविर्भविष्यति Ś.5.14; R.5.13; Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)6.14; Bg.9.19. (b) To be hot or warm, give out heat. (c) To suffer pain; तपति न सा किसलयशयनेन Gīt.7. (d) To mortify the body, undergo penance (with तपस्); अगणिततनूतापं तप्त्वा तपांसि भगीरथः Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)1.23.
- (Transitively used) (a) To make hot, heat, warm; Bk.9.2; पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रं स्वतेजसा विश्वमिदं तपन्तम् Bg.11.19. (b) To inflame, burn, consume by heat; तपति तनुगात्रि मदनस्त्वामनिशं मां पुनर्दहत्येव Ś.3.16.; अङ्गैरनङ्गतप्तैः 3.6. (c) To hurt, injure, damage, spoil; यास्यन् सुतस्तप्यति मां समन्युम् Bk.1.23; Ms.7.6. (d) To pain, distress. (e) mortify the body, undergo penance (with तपस्). -Pass. (तप्यते) (regarded by some as a root of the 4th conjugation)
- To be heated, suffer pain.
- To undergo severe penance (Often times with तपस्); शम्बूको नाम वृषलः पृथिव्यां तप्यते तपः Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)2.8. -II. 1 Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada) or Causal (तापयति-ते, तापित)
- To heat, make warm; गगनं तापितपायितासिलक्ष्मीम् Śi.2.75; न हि तापयितुं शक्यं सागराम्भस्तृणोल्कया H.1.83.
- To torment, pain, distress; भृशं तापितः कन्दर्पेण Gīt.11; Bk.8.13. -With निस्
- to heat.
- to purity.
- to burnish.
Derived forms and compounds
-
-वि
- to shine (Ātm. like उत्तप् quod vide, which see); रविर्वि- तपतेऽत्यर्थम् Bk.8.14.
- to warm, heat.
Source: Apte