निमित्तम्nimittamA cause, motive, ground reason; निमित्तनैमित्तिकयोरयं क्रमः Ś.7.3.
[नि-मिद्-क्त Tv.]
- A cause, motive, ground reason; निमित्तनैमित्तिकयोरयं क्रमः Ś.7.3.
- The instrumental or efficient cause (Opposite of उपादान); धर्मार्थकाममोक्षाणां निमित्तान्यविरोधतः Bhāg.3.7.32.
- Any apparent cause, pretext; निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन् Bg.11.33; निमित्तमात्रेण पाण्डवक्रोधेन भवितव्यम् Ve.1.
- A mark, sign, token.
- A butt, mark, target; निमित्ते दूरपातित्वे लघुत्वे दृढवेधने Mb.7.74.23; निमित्तादपराद्धेषोर्धानुष्कस्येव वल्गितम् Śi.2.27.
- An omen, prognostic (good or bad); निमित्तं सूचयित्वा Ś.1; निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव Bg.1.31; R.1.86; Ms.6.5; Y.1.23;3.171.
- Means of knowledge; तस्य निमित्तपरीष्टिः MS.1.1.3.
- Function, ceremony; एतान्येव निमित्तानि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् (कर्तव्यानि); Mb.12.61.6. (निमित्त is used at the end of comp. in the sense of 'caused or occasioned by'; किन्निमित्तोऽयमातङ्कः Ś.3. निमित्तम्, निमित्तेन, निमित्तान् 'because of', 'on occount of'.)-Compound
Derived forms and compounds
-
-अर्थः the infinitive mood (in gram).
-
-आवृत्तिः Feminine dependence on a special cause.
-
-कारणम् हेतुः an instrumental or efficient cause.
-
-कालः a specific time.
-
-कृत् Masculine a crow -ज्ञ Adjective acquainted with omens (as an astrologar).
-
-धर्मः
- expiation.
- an occasional rite.
-
-नैमित्तिकम् (Dual) cause and effect; निमित्तनैमित्तिकयोरयं क्रमः Ś.7.3.
-
-परीष्टि Feminine scrutiny of the means (of knowing); तस्य निमित्तपरीष्टिः MS.1.1.3.
-
-मात्रम् the mere efficient cause or instrument; Bg.11.33.
-
-विद् Adjective knowing good or bad omens. (-Masculine) an astrologer.
Source: Apte
