Bile, one of the three humours of the body (the other two being वात and कफ and its chief quality (heat); पित्तं यदि शर्करया शाम्यति कोऽर्थः पटोलेन Pt.1.378; पित्तमुष्णं द्रवं पीतं नीलं सत्त्वगुणोत्तरम् । सरं कटु घु स्निग्धं तीक्ष्ण- मम्ले तु पाकतः ॥; मध्याह्ने च यथार्धरात्रसमये पित्तप्रकोपो भवेत् Bhāva. Parasmaipada
Derived forms and compounds
-
-अतीसारः a bilious form of diarrhœa.
-
-अभिष्यन्दः a bilious form of ophthalmia.
-
-अरिः Name of several plants लाक्षा, वर्वर etc.
-
-उपहत Adjective affected by bile; पश्यति पित्तोपहतः शशिशुभ्रं शङ्खमपि पीतम् K. Parasmaipada1. 478.
-
-कोशः, -षः the gall-bladder.
-
-क्षोभः excess or derangement of the bilious humour.
-
-गदिन् Adjective bilious, affected by bile.
-
-ज्वरः, -दाहः a bilious fever.
-
-द्राविन् the sweet citron.
-
-धर Adjective bilious.
-
-धरा Feminine A kind ofKalā (one of the substrata of the humours) in the body; षष्ठी पित्तधरा नाम या कला परिकीर्तिता । पक्वामाशयमध्यस्था ग्रहणी सा प्रकीर्तिता; Susruta.
-
-प्रकृति Adjective of a bilious of choleric temperament.
-
-प्रकोपः excess and vitiation of the bilious humour.
-
-भेदः see पित्तक्षोभः; अवीनां पित्तभेदश्च सर्वेषा- मिति नः श्रुतम् Mb.12.283.55.
-
-भेषजम् a sort of pulse (Marâthî मसूर).
-
-रक्तम् plethora.
-
-वल्लभा see अतिविषा.
-
-वायुः flatulence caused by the excess and vitiation of the bilious humour.
-
-विदग्ध Adjective impaired by bile.
-
-विनाशन, -शमन, -हर Adjective antibilious.
Source: Apte
