श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Sanskrit dictionary (beta)

Every entry for a word in Apte, Monier-Williams, Macdonell and the Dhātupāṭha, with their abbreviations spelled out, and an analysis of its forms.

Results for वृत्

4 dictionaries · exact headword

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary
  1. वृत्vṛtI. 4 Ā. (वृत्यते)
    1. I. 4 Ā. (वृत्यते)
    2. To choose, like; Compare वावृत्.
    3. To distribute, divide. -II. 1 Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada) (वर्तयति-ते) To shine. III. 1 Ā. (वर्तते but Paras. also in the Aorist, Second Future and Conditional; also in the Desiderative; ववृते, अवृतत्-अवर्तिष्ट, वर्तिष्यते-वर्त्स्यति, वर्तितुम्, वृत्त)
    4. To be, exist, abide, remain, subsist, stay; इदं मे मनसि वर्तते Ś.1; अत्र विषयेऽस्माकं महत् कुतूहलं वर्तते Pt.1; मरालकुलनायकः कथय रे कथं वर्तताम् Bv.1.3; often used merely as a copula; अतीत्य हरितो हरींश्च वर्तन्ते वाजिनः Ś.1.
    5. To be in any particular condition or circumstances; पश्चिमे वयसि वर्तमानस्य K.; so दुःखे, हर्षे, विषादे etc. वर्तते.
    6. To happen, take place, occur, come to pass; सीतादेव्याः किं वृत्तमित्यस्ति काचित् प्रवृत्तिः Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)2; सायं संप्रति वर्तते पथिक रे स्थानान्तरं गम्यताम् Śubhas. 'now it is evening' etc.; Ś. Til.6; अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदिता- त्मनाम् Bg.5.26.
    7. To move on, proceed in regular course; सर्वथा वर्तते यज्ञः Ms.2.15; निर्व्याजमज्या ववृते Bk. 2.37; R.12.56.
    8. To be maintained or supported by, live on, subsist by (Figurative also); कस्त्वं किं वर्तसे ब्रह्मन् ज्ञातु- मिच्छामहे वयम् Rām.1.1.12; फलमूलवारिभिर्वर्तमाना K.172; Ms.3.77.
    9. To turn, roll on, revolve; यावदियं लोकयात्रा वर्तते Ve.3.
    10. To occupy or engage oneself, be occupied or engaged in, set about (with Locative); भगवान् काश्यपः शाश्वते ब्रह्मणि वर्तते Ś.1; इतरो दहने स्वकर्मणां ववृते ज्ञानमयेन वह्निना R.8.2; Ms.8.346; नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि Bg. 3.22.
    11. To act, behave, conduct or demean oneself towards, do, perform, practise (usually with Locative or by itself); आर्योऽस्मिन् विनयेन वर्तताम् Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)6; कविर्निसर्गसौहृदेन भरतेषु वर्तमानः Māl.1; औदासीन्येन वर्तितुम् R.1.25; मित्रवन् मय्यवर्तिष्ट Dk.; Ms.7.14;8.173;11.3.
    12. To act a part, enter upon a course of conduct; साध्वीं वृत्तिं वर्तते 'he acts an honest part'.
    13. To act up to, abide by, follow; तदशक्यारम्भादुपरम्य मातुर्मते वर्तस्व Dk.
    14. To have the sense of, signify, be used in the sense of; पुष्यसमीपस्थे चन्द्रमसि पुष्यशब्दो वर्तते Mbh. on ParasmaipadaIV.2.3 (often used in lexicons in this sense).
    15. To tend or conduce to (with Dative); पुत्रेण किं फलं यो वै पितृदुःखाय वर्तते.
    16. To
    17. rest or depend upon. -Causal (वर्तयति-ते)
    18. To cause to be or exist.
    19. To cause to move or turn round, cause to revolve; ज्योतींषि वर्तयति च प्रविभक्तरश्मिः Ś.7.6.
    20. To brandish, flourish, whirl round; हस्तवर्तमवीवृतत् Bk.15. 37.
    21. To do, practise, exhibit; नान्तर्वर्तयति ध्वनत्सु जलदे- ष्वामन्द्रमुद्गर्जितम् Māl.9.33.
    22. To perform, discharge, attend or look to; सोऽधिकारमभिकः कुलोचितं कश्चन स्वयमवर्तयत् समाः R.19.4; Mv.3.23.
    23. To spend, pass (as time).
    24. To live on, subsist; रामोऽपि सह वैदेह्या वने वन्येन वर्तयन् R.12.8; sometimes Ātm. also; मदसिक्तमुखैर्मृगाधिपः करभि- र्वर्तयते स्वयं हतैः Ki.2.18.
    25. To relate, describe; तत्र ते वर्तयिष्यामि यथा नैतत् प्रधानतः Mb.12.19.1;1.116.18.
    26. To perceive, comprehend.
    27. To study.
    28. To shine.
    29. To speak.
    30. To shed (as tears); ताबुभौ च समालङ्ग्य रामोऽप्यश्रूण्यवर्तयत् Rām.2.99.4. -Desid. (विवृत्सति, विवर्तिषते).
    Source: Apte

Monier-Williams

Monier Monier-Williams, A Sanskrit–English Dictionary
  1. वृत्vṛt(ifc.; for 2. see p. 1009, col. 2) surrounding, enclosing, obstructing (see अर्णो- and नदी-वृत्)
    1. (in fine compositi or 'at the end of a compound'; for 2. see page and participle 1009, column 2) surrounding, enclosing, obstructing (see अर्णो- and नदी-वृत्)
    2. a troop of followers or soldiers, army, host fg-veda
    3. class1 Atmane-pada (Dha1tup. xviii, 19) व्/अर्तते (rarely that the rest of a word is to be suppliedति; in Veda वेद also ववर्त्ति and [once in fg-veda] वर्त्ति; subjunctive वव्/अर्तत्, ववर्तति, ववृतत्; Potential ववृत्यात्, ववृतीय; imperative ववृत्स्व; imperfect tense /अववृत्रन्, that the rest of a word is to be suppliedत्रन्त; perfect tense वव्/अर्त, ववृत्/उस्, ववृत्/ए fg-veda [here also वावृत्/ए] etc.; Aorist अवर्त्, अवृत्रन् subjunctive व्/अर्तत्, वर्त्त fg-veda; अवृतत् AV. etc.; अवर्तिष्ट grammar; 3. plural अवृत्सत fg-veda; 2. sg. वर्तिथास् MBh.; Prec. वर्तिषीष्ट grammar; future वर्तिता grammar; वर्त्स्य्/अति, that the rest of a word is to be suppliedते AV. etc.; वर्तिष्यति, that the rest of a word is to be suppliedते MBh. etc.; Conditional अवर्त्स्यत् Breton; अवर्तिष्यत grammar; infinitive mood -व्/ऋते fg-veda; -व्/ऋतस् Breton; वर्तितुम् MBh. etc.; indeclinablepage and participle वर्तित्वा and वृत्त्वा grammar; -व्/ऋत्य fg-veda etc.; -व्/अर्तम् Breton etc.), to turn, turn round, revolve, roll (also applied to the rolling down of tears) fg-veda etc.; to move or go on, get along, advance, proceed (with instrumental case "in a particular way or manner"), take place, occur, be performed, come off Mn. MBh. etc.; to be, live, exist, be found, remain, stay, abide, dwell (with आत्मनि न, "to be not in one's right mind"; with मनसि or हृदये, "to dwell or be turned or thought over in the mind"; with मूर्ध्नि, "to be at the head of", "to be of most importance"; कथं वर्तते with nominative case or किं वर्तते with genitive case, "how is it with?") ibidem; to live on, subsist by (instrumental case or indeclinablepage and participle), A1s3vGr2. MBh. etc.; to pass away (as time, चिरं वर्तते गतानाम्, "it is long since we went") BhP.; to depend on (locative case) R.; to be in a particular condition, be engaged in or occupied with (locative case), A1Past. MBh. etc. Page1009,2; to be intent on, attend to (dative case) R.; to stand or be used in the sense of (locative case) Ka1s3.; to act, conduct one's self, behave towards (locative case dative case, or accusative; also with इतरे*तरम् or परस्परम्, "mutually") Mn. MBh. etc.; to act or deal with, follow a course of conduct (also with वृत्तिम्), show, display, employ, use, act in any way (instrumental case or accusative) towards (locative case with परा*ज्ञया, "to act under another's command"; with प्रजा-रूपेण, "to assume the form of a son"; with प्रिय्/अम्, "to act kindly"; with स्वानि, "to mind one's own business"; किम् इदम् वर्तसे, "what are you doing there?") S3Br. Mn. MBh. etc.; to tend or turn to, prove as (dative case) S3ukas.; to be or exist or live at a particular time, be alive or present (confer, compare वर्तमान, वर्तिष्यमाण, and वर्त्स्यत्, page and participle925) MBh. etc.; to continue (with an indeclinablepage and participle, अती*त्य वर्तन्ते, "they continue to excel"; इति वर्तते मे बुद्धिः, "such continues my opinion") MBh. Ka1v. etc.; to hold good, continue in force, be supplied from what precedes Pat. Ka1s3.; to originate, arise from (ablative) or in (locative case) BhP.; to become TBr.; to associate with (सह) Pan5cat.; to have illicit intercourse with (locative case) R. : Causal वर्त्/अयति (Aorist अवीवृतत् or अववर्तत्; in TBr. also Atmane-pada अववर्ति; infinitive mood वर्तय्/अध्यै fg-veda; Passive voice वर्त्यते Breton), to cause to turn or revolve, whirl, wave, brandish, hurl fg-veda etc.; to produce with a turning-lathe, make anything round (as a thunderbolt, a pill etc.) fg-veda R. Sus3r.; to cause to proceed or take place or be or exist, do, perform, accomplish, display, exhibit (feelings), raise or utter (a cry), shed (tears) MBh. Ka1v. etc.; to cause to pass (as time), spend, pass, lead a life, live, subsist on or by (instrumental case), enter upon a course of conduct etc. (also with वृत्तिम् or वृत्त्या or वृत्तेन; with भैक्षेण, "to live by begging"), conduct one's self, behave Mn. MBh. etc.; to set forth, relate, recount, explain, declare MBh. Hariv. R.; to begin to instruct (dative case) S3a1n3khGr2.; to understand, know, learn BhP.; to treat Car.; (in law, with शिरस् or शीर्षम्) to offer one's self to be punished if another is proved innocent by an ordeal Vishn2. Ya1jn5.; "to speak" or "to shine" (भाषा*र्थे or भासा*र्थे) Dha1tup. xxxiii, 108 : Desiderative व्/इवृत्सति, that the rest of a word is to be suppliedते (fg-veda Breton), विवर्तिषते (Pa1n2. 1-3, 92), to wish to turn etc.: Intensive (Vedic or Veda, rarely in later language) व्/अर्वर्त्ति, वरीवर्त्ति, वरीवर्त्य्/अते, वरीवर्तते, page and participle व्/अर्वृतत् and व्/अर्वृतान imperfect tense 3. sg. अवरीवर्, 3. plural अवरीवुर् (grammar also वरिवर्त्ति, वरीवृतीति, वर्वृतीति, वरीवृत्यते), to turn, roll, revolve, be, exist, prevail fg-veda S3Br. Ka1v. [confer, compare Latin vertere; Slavonic or Slavonian vru8te8ti, vratiti; Lithuanian varty4ti; Gothic wai4rthan; German werden; English -ward .]
    4. masculine, feminine and neuter; or adjective (only in fine compositi or 'at the end of a compound', for 1. see page and participle 1007, column 2) turning, moving, existing
    5. masculine, feminine and neuter; or adjective (after numerals) Equivalent to "fold" (see एक-, त्रि-, सु-वृत्)
    6. indeclinable finished, ended (a gram. term used only in the Dha1tup. and signifying that a series of roots acted on by a rule and beginning with a root followed by आदि or प्रभृति, ends with the word preceding वृत्).
    7. see √वावृत्, page and participle 947, column 1 .
    Source: Monier-Williams

Macdonell

A. A. Macdonell, A Practical Sanskrit Dictionary
  1. वृत्vṛt[vrí-t] a. (--˚) enclosing; f. following, army (RV.).
    1. [vrí-t] adjective (--˚) enclosing; feminine; also equal for following, army (Rig-veda).
    2. [vrit] adjective (--˚) turning, moving, being etc.; -fold (after numerals); neuter conclusion, end (of a list of roots: opposite âdi).
    Source: Macdonell

Dhātupāṭha

Dhātupāṭha — the verbal roots of Sanskrit
  1. वृत्vṛt

    Entries in the Dhātupāṭha

    • वृत्उ दीप्तौ

      10P, seṭ, ak

      to shine

    • वृत्उ वरणे

      4A, seṭ, sak

      to choose, ask for

    • वृत्उ वर्तने

      1A, seṭ, ak (द्युत्-आदि, वृत्-आदि)

      to be, exist, remain, happen

      Paradigms in the source11 tables

      upasargas

      प्र: कार्यक्रमः प्रवर्तते the programme starts ।

      एषः प्रतिनिअर्तते he returns ।

      Present (laṭ) · ātmanepadaSource: HNV
      PersonSingularDualPlural
      3rdवर्ततेवर्तेतेवर्तन्ते
      2ndवर्तसेवर्तेथेवर्तध्वे
      1stवर्तेवर्तावहेवर्तामहे
      Optative (vidhi-liṅ) · ātmanepadaSource: BDK + RC
      PersonSingularDualPlural
      3rdवर्तेतवर्तेयाताम्वर्तेरन्
      2ndवर्तेथाःवर्तेयाथाम्वर्तेध्वम्
      1stवर्तेयवर्तेवहिवर्तेमहि
      Imperative (loṭ) · ātmanepadaSource: BDK + RC
      PersonSingularDualPlural
      3rdवर्तताम्वर्तेताम्वर्तन्ताम्
      2ndवर्तस्ववर्तेथाम्वर्तध्वम्
      1stवर्तैवर्तावहैवर्तामहै
      Imperfect (laṅ) · ātmanepadaSource: BDK + RC
      PersonSingularDualPlural
      3rdअवर्ततअवर्तेताम्अवर्तन्त
      2ndअवर्तथाःअवर्तेथाम्अवर्तध्वम्
      1stअवर्तेअवर्तावहिअवर्तामहि
      Aorist (luṅ) · parasmaipada · ātmanepada · /Source: HNV
      PersonSingularDualPlural
      3rdअवृतत्
      अवर्तिष्ट      		अवृतताम्
      अवर्तिषाताम्      		अवृतन्
      अवर्तिषत
      2ndअवृतः
      अवर्तिष्ठाः      		अवृततम्
      अवर्तिषाथाम्      		अवृतत
      अवर्तिध्वम्
      1stअवृतम्
      अवर्तिषि      		अवृताव
      अवर्तिष्वहि      		अवृताम
      अवर्तिष्महि
      Perfect (liṭ) · ātmanepadaSource: BDK + RC
      PersonSingularDualPlural
      3rdववृतेववृतातेववृतिरे
      2ndववृतिषेववृताथेववृतिध्वे
      1stववृतेववृतिवहेववृतिमहे
      Benedictive (āśīr-liṅ) · ātmanepadaSource: BDK + RC
      PersonSingularDualPlural
      3rdवर्तिषीष्टवर्तिषीयास्ताम्वर्तिषीरन्
      2ndवर्तिषीष्ठाःवर्तिषीयास्थाम्वर्तिषीध्वम्
      1stवर्तिषीयवर्तिषीवहिवर्तिषीमहि
      Periphrastic future (luṭ) · ātmanepadaSource: BDK + RC
      PersonSingularDualPlural
      3rdवर्तिटावर्तिटारौवर्तिटारः
      2ndवर्तिटासेवर्तिटासाथेवर्तिटाध्वे
      1stवर्तिटाहेवर्तिटास्वहेवर्तिटास्महे
      Future (lṛṭ) · parasmaipada · ātmanepada · /Source: HNV
      PersonSingularDualPlural
      3rdवर्त्स्यति
      वर्तिष्यते      		वर्त्स्यतः
      वर्तिष्येते      		वर्त्स्यन्ति
      वर्तिष्यन्ते
      2ndवर्त्स्यसि
      वर्तिष्यसे      		वर्त्स्यथः
      वर्तिष्येथे      		वर्त्स्यथ
      वर्तिष्यध्वे
      1stवर्त्स्यामि
      वर्तिष्ये      		वर्त्स्यावः
      वर्तिष्यावहे      		वर्त्स्यामः
      वर्तिष्यामहे
      Conditional (lṛṅ) · ātmanepadaSource: BDK + RC
      PersonSingularDualPlural
      3rdअवर्तिष्यतअवर्तिष्येताम्अवर्तिष्यन्त
      2ndअवर्तिष्यथाःअवर्तिष्येथाम्अवर्तिष्यध्वम्
      1stअवर्तिष्येअवर्तिष्यावहिअवर्तिष्यामहि
      Conditional (lṛṅ) · parasmaipada · alternative formsSource: BDK + RC
      PersonSingularDualPlural
      3rdअवर्त्स्यत्अवर्त्स्यताम्अवर्त्स्यन्
      2ndअवर्त्स्यःअवर्त्स्यतम्अवर्त्स्यत
      1stअवर्त्स्यम्अवर्त्स्यावअवर्त्स्याम

      bhāve laṭ 1.1 वृत्यते

      bhāve lṛṭ 1.1 वर्तिष्यते

      ṇici laṭ 1.1 वर्तयति/वर्तयते

      sani laṭ 1.1 विवृत्सति/विवर्तिषते

      yaṅi laṭ 1.1 वरीवृत्यते

      yaṅluki laṭ 1.1 वर्वृतीति/वरिवृतीति/वरीवृतीति

    Source: Dhātupāṭha

Analysis (Beta) · वृत्

morphology by sanskrit_parser

Analysis unavailable: the morphological analyzer is not running on this server.