Apte Dictionary

1. अतिदेशatideśa1 Transfer, making over, assigning.

   1. 1 Transfer, making over, assigning.
   2. (Gram.) Extended application, application by analogy, transference of one attribute to another, attraction of one case or rule to another; अतिदेशो नाम इतरधर्मस्य इतरस्मिनू प्रयोगाय आदेशः (मीमांसा); or अन्यत्रैव प्रणीतायाः कृत्स्नाया धर्मसंहतेः । अन्यत्र कार्यतः प्राप्तिरतिदेशः स उच्यते ॥ प्राकृतात् कर्माणो यस्मात्तत्समानेषु कर्मसु । धर्मप्रवेशो येन स्यादतिदेशः स उच्यते ॥ This अतिदेश is of 5 kinds: शास्त्रdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied, कार्यdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied, निमित्तdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied, व्यपदेशdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied & रूपdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied. Thus in Grammar प्रकृति- वतू विकृतिः, कर्मणा कर्मवत्तुल्यक्रियः or पुंवत्, णिद्वत्, व्यपदेशिवद्भावः & इण्वदिकः are instances. गोसदृशो गवयः is an instance of रूपातिदेश or analogy; वाक्यार्थस्यातिदेशस्य स्मृतिर्व्यापार उच्यते Bhāṣā. Parasmaipada8. अतिदेश is generally expressed by words showing likeness or resemblance, such as इव, वत्, सदृश etc. Compare also अतिदेशो नाम ये परत्र विहिता धर्मास्त- मतीत्यांन्यत्र तेषां देशः । ŚB. on MS.7.1.12. अतिदेश forms the subject matter 2of the 7th and the 8th अध्यायs of जैमिनि's मीमांसासूत्र. For its various divisions and subdivisions read: स च नाम्ना वचनेन वा । तत्र नाम त्रिविधमातिदेशिकं कर्मनाम, संस्कारनाम, यौगिकमिति । वचनं पुनर्द्विविधं प्रत्यक्षश्रुतमानु- मानिकं च । (ŚB. Tbe same.).

   Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

• अतिचर्
• अतिचर
• अतिचरणम्
• अतिचार
• अतिचारिन्
• अतिचिरम्
• अतिच्छत्र
• अतिच्छन्द
• अतिच्छेद
• अतिजगती
• अतिजन
• अतिजागर
• अतिजात
• अतिजित
• अतिजीव्
• अतिजीवनम्
• अतिडीनम्
• अतितरणम्
• अतितराम्
• अतितारिन्
• अतितीव्र
• अतितृष्णा
• अतितॄ
• अतिथि
• अतिथिग्व
• अतिथिन्
• अतिदग्ध
• अतिदानम्
• अतिदाह
• अतिदिश्
• अतिदीप्य
• अतिदूर
• अतिदेव
• अतिदेश
• अतिद्वय
• अतिधन्वन्
• अतिधर्म
• अतिधृति
• अतिधेनु
• अतिनामन्
• अतिनाष्ट्र
• अतिनिद्रा
• अतिनिर्हारिन्
• अतिनौ
• अतिपत्
• अतिपतनम्
• अतिपत्ति
• अतिपत्र
• अतिपथिन्
• अतिपद्
• अतिपद
• अतिपन्न
• अतिपर
• अतिपरिचय
• अतिपरोक्ष
• अतिप़ञ्चा
• अतिपात
• अतिपातकम्
• अतिपातित
• अतिपातिन्
• अतिपात्य
• अतिपादनिचृ
• अतिप्रगे
• अतिप्रबन्ध
• अतिप्रवृद्ध
• अतिप्रश्न
• अतिप्रसङ्ग
• अतिप्रेषितम्
• अतिप्रौढा
• अतिबल
• अतिबालक
• अतिबाला
• अतिबाहु
• अतिब्रह्मचर्यम्
• अतिभ
• अतिभङ्गम्
• अतिभव
• अतिभारिक
• अतिभी
• अतिभू
• अतिभूमि
• अतिभोजनम्
• अतिमङ्गल्य
• अतिमति
• अतिमर्त्य
• अतिमर्याद
• अतिमर्श
• अतिमांस
• अतिमात्र
• अतिमान
• अतिमाय
• अतिमारुत
• अतिमित
• अतिमित्रम्
• अतिमुक्त
• अतिमुक्ति
• अतिमृत्यु
• अतिमोदा
• अतियव
• अतियशस्
• अतियात
• अतियोग
• अतिरंहस्
• अतिरक्त
• अतिरथ
• अतिरभस
• अतिरसा
• अतिराग
• अतिराजन्
• अतिरात्र
• अतिरिक्त
• अतिरिच्
• अतिरुच्
• अतिरुचिर
• अतिरूक्ष
• अतिरूप
• अतिरेक
• अतिरेचक
• अतिरै
• अतिरोग