Apte Dictionary

1. अन्तantaa.Near.

   [अम्-तन् Uṇ.3.86]

   1. Near.
   2. Last.
   3. Handsome, lovely; Me.23; दन्तोज्ज्वलासु विमलोपलमे- खलान्ताः Śi.4.4, (where, however, the ordinary sense of 'border' or 'skirt' may do as well, though Malli. renders अन्त by रम्य, quoting the authority of शब्दार्णव - 'मृताववसिते रम्ये समाप्तावन्त इष्यते').
   4. Lowest, worst.
   5. Youngest.

   Derived forms and compounds

   • -तः (Neuter in some senses)

   • -गमनम्

     1. going to the end, finishing, completing; प्रारब्धस्य denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedनं द्वितीयं बुद्धिलक्षणम्
     2. death, perishing, dying.

   • -चक्रम् Reading of omens and augury; Kau. Atmanepada

   • -चर

     1. Adjective
     2. walking about, going to the borders or frontiers.
     3. completing or finishing (as a business etc.).

   • -ज Adjective last born.

   • -दीपकम् a figure of speech (in Rhetoric).

   • -परिच्छदः

     1. Adjective cover, covering utensil. राजतान्तपरिच्छदां दिव्यपायससंपूर्णां पात्रीम् Rām.1.16.14.
     2. a pupil (who always dwells near his master to receive instruction); ParasmaipadaIV.3.14;VI.2.36.; Ms.4.33.
     3. a chāṇḍāla (who dwells at the extremity of a village).

   • -वेला Equivalent to denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedकालः quod vide, which see

   • -व्यापत्तिः

     1. Feminine change of the final syllable, as in मेघ from मिह् Nir.
     2. a barber.
     3. a chāṇḍāla, low caste.
     4. Name of a sage, see अन्त्याव- सायिन् (अन्ते पश्चिमे वयसि अवस्यति तत्त्वं निश्चिनोति).

   • -उदात्त Adjective having the acute accent on the last syllable. (-त्तः) the acute accent on the last syllable; ParasmaipadaVI,1.199.

   • -ओष्ठः The lower lip (अधरोष्ठ); रुधिरं न व्यतिक्रामदन्तोष्ठादम्ब मा शुचः Mb.11.15.16.

   • -कर, -करण,-कारिन् Adjective causing death or destruction, fatal, mortal, destructive; क्षत्रिया- न्तकरणोऽपि विक्रमः R.11.75 causing the destruction of; राज्यान्तकरणावेतौ द्वौ दोषौ पृथिवीक्षिताम् Ms.9.221; अहमन्तकरो नूनं ध्वान्तस्येव दिवाकरः Bk.

   • -कर्मन् Neuter death, destruction; षो अन्तकर्मणि Dhātupāṭha.

   • -कालः, -वेला time or hour of death; स्थित्वा स्यामन्तकालेऽपि ब्रह्मनिर्वाणमृच्छति Bg.2.72.

   • -कृत् Masculine death; वर्जयेदन्तकृन्मर्त्यं वर्जयेदनिलोऽनलम् Rām.

   • -कृद्दशाः Name of the eighth of the twelve sacred Aṅga texts of the Jainas (containing ten chapters).

   • -ग Adjective having gone to the end of, thoroughly conversant or familiar with, (in comp.); शाखान्तगमथाध्वर्युम् Ms.3.145.

   • -गति, -गामिन् Adjective perishing. प्राप्तोऽन्तगामी विपरीतबुद्धिः Rām.6.59.94.

   • -पालः

     1. a frontier-guard, guarding the frontiers; विनीतैरन्तपालैश्च रक्षोभिश्च सुरक्षितम् Rām.5.6.9. denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedदुर्गे M.1; त्वदीयेनान्तपाले- नावस्कन्द्य गृहीतः Tbe same.
     2. a door-keeper (rare). सुद्युम्न- स्त्वन्तपालेभ्यः श्रुत्वा लिखितमागतम् Mb.12.23.29.

   • -भव, -भाज् Adjective being at the end, last.

   • -लीन Adjective hidden, concealed.

   • -लोपः dropping of the final of a word. (न्तेdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied)-वासिन् Adjective dwelling near the frontiers, dwelling close by. -Masculine अन्ते गुरुसमीपे वस्तुं शीलं यस्य

   • -शय्या

     1. a bed on the ground.
     2. the last bed, death-bed; hence death itself.
     3. a place for burial or burning.
     4. a bier or funeral pile.

   • -संश्लेषः union (सन्धि), joint; सुखदुःखान्तसंश्लेषम् (काल- चक्रम्) Mb.14.45.3.

   • -सत्क्रिया last rites, funeral ceremonies, obsequies.

   • -सढ् Masculine pupil; तमुपासते गुरुमिवा- न्तसदः Ki.6.34.

   • -स्वरितः

     1. the svarita accent on the last syllable of a word.
     2. (a) End, limit, boundary (in time or space); final limit, last or extreme point; स सागरान्तां पृथिवीं प्रशास्ति H.4.5 bounded by the ocean, as far as the sea; अपाङ्गौ नेत्रयो- रन्तौ Ak.; उद्युक्तो विद्यान्तमधिगच्छति H.3.114 goes to the end of, masters completely; श्रुतस्य यायादयमन्तमर्भकस्तथा परेषां युधि चेति पार्थिवः (where अन्त also means end or destruction); जीवलोकसुखानामन्तं ययौ K.59 enjoyed all worldly pleasures; आलोकितः खलु रमणीयानामन्तः K.124 end, furthest extremity; दिगन्ते श्रूयन्ते Bv.1.2.
     3. Skirt, border, edge, precinct; a place or ground in general; यत्र रम्यो वनान्तः Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)2.25 forest ground, skirts of the forest; ओदकान्तात् स्निग्धो जनोऽनुगन्तव्यः Ś.4; उपवनान्तलताः R.9.35 as far as the borders or skirts; वृत्तः स नौ संगतयोर्वनान्ते R.2.58,2.19; Me.23. Upper part (शिरोभाग); महा- र्हमुक्तामणिभूषितान्तम् Rām.5.4.3.
     4. End of a texture, edge, skirt, fringe or hem of a garment; वस्त्रdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied; पवनप्रनर्तितान्तदेशे दुकूले K.9 (by itself in Veda).
     5. Vicinity, proximity, neighbourhood, presence; नाधीयीत श्मशानान्ते ग्रामान्ते Ms. 4.116; Y.2.162; जलान्ते छन्दसां कुर्यादुत्सर्गं विधिवद् बहिः 1.143; गङ्गाप्रपातान्तविरूढशष्पम् (गह्वरम्) R.2.26; पुंसो यमान्तं व्रजतः Parasmaipada2.115 going into the vicinity or presence of Yama; अन्योन्यामन्त्रणं यत्स्याज्जनान्ते तज्जनान्तिकम् S. D.; यां तु कुमारस्यान्ते वाचमभाषथास्तां मे ब्रूहि Śat. Br. (These four senses are allied).
     6. End, conclusion, termination (Opposite of आरम्भ or आदि); सेकान्ते R.1.51; दिनान्ते निहितम् R.4.1; मासान्ते, पक्षान्ते, दशाहान्ते etc.; एकस्य दुःखस्य न यावदन्तं गच्छाम्यहं पारमिवार्णवस्य Pt.2.175; व्यसनानि दुरन्तानि Ms.7.45; दशान्तमुपेयिवान् R.12.1 going to the end of the period of life (end of the wick); व्यसनं वर्धयत्येव तस्यान्तं नाधिगच्छति Pt.2.18; Often times in comp. in this sense, and meaning 'ending in or with', 'ceasing to exist with', 'reaching to the end'; तदन्तं तस्य जीवितम् H.1.91 ends in it; कलहान्तानि हर्म्याणि कुवाक्यान्तं च सौहृदम् । कुराजान्तानि राष्ट्राणि कुकर्मान्तं यशो नृणाम् ॥ Pt.5.76; विशाखान्ता गता मेघा प्रसूत्यन्तं च यौवनम् । प्रणामान्तः सतां कोपो याचनान्तंहि गौरवम् ॥ Subhā. फलोदयान्ताय तपःसमाधये Ku.5.6 ending with (lasting till) the attainment of fruit; यौवनान्तं वयो यस्मिन् Ku.6.44; R.11.62,14.41; विपदन्ता ह्यविनीतसंपदः Ki.2.52; युगसहस्रान्तं ब्राह्मं पुण्यमहर्विदुः Ms.1.73 at the end of 1 Yugas; प्राणान्तं दण़्डम् Ms.8.359 capital punishment (such as would put an end to life).
     7. Death, destruction; end or close of life; धरा गच्छत्यन्तं Bh.3.71 goes down to destruction; योगेनान्ते तनुत्यजाम् R.1.8; एका भवेत्स्वस्तिमती त्वदन्ते 2.48;12.75; ममाप्यन्ते Ś.6; अद्य कान्तः कृतान्तो वा दुःखस्यान्तं करिष्यति Udb.; औषध्यः फलपाकान्ताः Ms.1.46; अन्तं या To be destroyed, perish, be ruined.
     8. (In Grammar) A final syllable or letter of a word; अजन्त ending in a vowel; so हलन्त, सुबन्त, तिडन्त etc.
     9. The last word in a compound.
     10. Ascertainment, or settlement (of a question); definite or final settlement; pause, final determination, as in सिद्धान्त; न चैव रावणस्यान्तो दृश्यते जीवितक्षये Rām.6.17.58 उभयोरपि दृष्टोन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः Bg.2.16 (सदसतोः इत्यर्थः).
     11. The last portion or the remainder (Neuter also); निशान्तः; वेदान्तः etc. वेदांश्चैव तु वेदाङ्गान् वेदान्तानि तथा स्मृतीः । अधीत्य ब्राह्मणः पूर्वं शक्तितोऽन्यांश्च संपठेत् ॥ Bṛihadyogiyājñavalkya Smṛiti 12.34.
     12. Underneath, inside, inner part; युष्मदीयं च जलान्ते गृहम् Pt.4 in water, underneath water; सुप्रयुक्तस्य दम्भस्य ब्रह्माप्यन्तं न गच्छति Pt.1.22 does not penetrate or dive into, sound, fathom; आशङ्कितस्यान्तं गच्छामि M.3 shall dive deep into, fully satisfy, my doubts.
     13. Total amount, whole number or quantity.
     14. A large number.
     15. Nature, condition; sort, species; मम मोक्षस्य कोऽन्तो वै ब्रह्मन्ध्यायस्व वै प्रभो Mb.12.282.32. एतदन्तास्तु गतयो ब्रह्माद्याः समुदाहृताः Ms.1.5.
     16. Disposition; essence; शुद्धान्तः
     17. Division (विभाग); तेऽनया कात्यायन्याऽन्तं करवाणीति Bri. Up.2.4.1. Compare Gothic andeis, and; Germanende and ent; also Greek anti; Latin ante. Compare अन्तस्तु भागेऽ- वसिते रचनायां च तत्परे । मृतौ निषेवणे रम्ये समाप्तावग्रमध्ययोः ॥ स्वरूपे च समीपे च पुंलिङ्गेऽपि प्रकीर्तितः । Nm.

   • -अवशायिन् Masculine अन्ते पर्यन्तदेशे अवशेते a chāṇḍāla.

   • -अवसायिन् [नखकेशानामन्तं अवसातुं छेत्तुं शीलमस्य, सो-णिनि]

   In the Gita·7·19·8·6·11·16

   बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते ।

   • अन्तेantelocative singular of the masculine noun anta (the end).
   • अन्तम्antamaccusative singular of the masculine noun anta(end).

   Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

• अनुसामन्त
• अनुसायम्
• अनुसार
• अनुसारक
• अनुसारणा
• अनुसारत
• अनुसार्यकम्
• अनुसूचक
• अनुसूचनम्
• अनुसृ
• अनुसृत
• अनुसृति
• अनुसृप्
• अनुसृष्ट
• अनुसृष्टि
• अनुसेविन्
• अनुसैन्यम्
• अनुस्कन्दम्
• अनुस्तरणम्
• अनुस्तोत्रम्
• अनुस्नेहम्
• अनुस्पष्ट
• अनुस्पृश्
• अनुस्फुर
• अनुस्मरणम्
• अनुस्मृ
• अनुस्मृति
• अनुस्यूत
• अनुस्वान
• अनुस्वार
• अनुहरणम्
• अनुहव
• अनुहार्य
• अनुहुङ्कार
• अनुहुङ्कृ
• अनुहृ
• अनुहोड
• अनूक
• अनूकाश
• अनूक्त
• अनूक्ति
• अनूक्यम्
• अनूचान
• अनूचीन
• अनूच्यम्
• अनूज्जि
• अनूढ
• अनूति
• अनूदकम्
• अनूद्देश
• अनूद्य
• अनून
• अनूप
• अनूप्य
• अनूबन्ध्य
• अनूयाज
• अनूरु
• अनूर्जित
• अनूर्ध्व
• अनूर्मि
• अनूला
• अनूवृज्
• अनूषर
• अनूह
• अनृक्क
• अनृक्षर
• अनृच्
• अनृजु
• अनृण
• अनृणता
• अनृणिन्
• अनृत
• अनृतु
• अनेक
• अनेकधा
• अनेकश
• अनेकाकिन्
• अनेकीकृ
• अनेजत्
• अनेड
• अनेद्य
• अनेन
• अनेनस्
• अनेमन्
• अनेव
• अनेहस्
• अनैकान्त
• अनैकान्तिक
• अनैकान्त्यम्
• अनैक्यम्
• अनैतिह्यम्
• अनो
• अनोकशायिन्
• अनोकह
• अनोङ्कृत
• अनोदन
• अनोवाह्य
• अनौचित्यम्
• अनौजस्यम्
• अनौद्धत्यम्
• अनौरस
• अन्त्
• अन्त
• अन्तक
• अन्तत
• अन्तम
• अन्तर्
• अन्तर
• अन्तरत
• अन्तरतम
• अन्तरय
• अन्तरयति
• अन्तरा
• अन्तरालम्
• अन्तरि
• अन्तरित
• अन्तरीप
• अन्तरीयम्
• अन्तरे
• अन्तरेण