केशkeśaA lock of hair (on the crown of the head.)
Derived forms and compounds
-
-शी
- A lock of hair (on the crown of the head.)
- An epithet of Durgā.
- Compound अन्तः the tip of the hair.
- long hair hanging down, a lock of tuft of hair.
- cutting of the hair as a religious ceremony; केशान्तः षोडशे वर्षे ब्राह्मणस्य विधीयते । राजन्यबन्धोर्द्वाविंशे वैश्यस्य द्वयधिके ततः ॥ Ms.2.65.
-
-अन्तिक Adjective
-
केशः kēśḥ
- क्लिश्यते क्लिश्नाति वा क्लिश्-अन् लो लोपश्च Uṇ 5.33
- Hair in general; विकीर्णकेशासु परेतभूमिषु Ku.5.68.
- Especially, the hair of the head; केशेषु गृहीत्वा or केश- ग्राहं युध्यन्ते Sk.; मुक्तकेशा Ms.7.91; केशव्यपरोपणादिव R.3.56;2.8.
- The mane of a horse or lion.
- A ray of light.
- An epithet of Varuṇa.
- A kind of perfume.
- An epithet of Viṣṇu.
- extending to the end of the hair as far as the forehead.
- relating to the ceremony of final tonsure.
-
-अरिः Masculine Name of a plant (Marâthî नागकेशर).
-
-अर्हा Feminine Name of a plant (Marâthî थोरनीली).
-
-उच्चयः much or handsome hair.
-
-कर्मन् Neuter dressing or arranging the hair (of the head) -कलापः a mass or quantity of hair.
-
-कारम् a sort of sugar-cane.
-
-कारिन् Adjective dressing or arranging the hair of the head; निहीनवर्णां सैरन्ध्रीं बीभत्सां केशकारिणीम् Mb.4.14.34.
-
-कीटः a louse.
-
-गर्भः
- a braid of hair.
- an epithet of Varuṇa.
-
-गृहीत Adjective seized by the hair.
-
-ग्रन्थिः Masculine a tie of hair; Bhāg.1.39.14.
-
-ग्रहः, -ग्रहणम् pulling the hair, seizing (one) by the hair (both in amorous sports and in fighting); केशग्रहः खलु तदा द्रुपदात्मजायाः Ve.3.11, 29; Me.52; so यत्र रतेषु केशग्रहाः K.8 (that is, not in battles).
-
-घ्न morbid baldness.
-
-छिद् Masculine a hair-dresser, barber.
-
-जाहम् the root of the hair.
-
-धारणम् keeping (not cutting) the hair; दूरेवार्ययनं तीर्थं लावण्यं केशधारणम् Bhāg.12.2.6.
-
-प्रसारः cleaning the hair; Bhāg.1. 59.46.
-
-पक्षः, -पाशः, -हस्तः much (or ornamented) तं केशपाशं प्रसमीक्ष्य कुर्युर्बालप्रियत्वं शिथिलं चमर्यः Ku.1.48;7. 57; Śi.8.27. 'the hair for a hand' (केशहस्तः) is another interpretation; Compare कचपक्ष, कचहस्त etc.
-
-बन्धः
- a hair-band; (विराजसे) मुकुटेन विचित्रेण केशबन्धेन शोभिना Mb. 4.6.12.
- a particular position of hands in dancing.
-
-भूः, -भूमिः Feminine the head or any other part of the body on which hair grows.
-
-प्रसाधनी, -मार्जकम्, -मार्जनम् a comb.
-
-रचना dressing the hair; कुर्वन्ति केशरचनामपरा- स्तरुण्यः Ṛs.4.15.
-
-लुञ्चकः a Jaina ascetic.
-
-वपनम् shaving or cutting the hair.
-
-वेशः a tress of fillet of hair.
-
-वेष्टः the parting of the hair.
-
-व्यपरोपणम् putting the hair; चुकोप तस्मै स भृशं सुरश्रियः प्रसह्य केशव्यपरोपणादिव R.3.56.
-
-शूला a harlot (वेश्या); केशशूलाः स्त्रियश्चापि भविष्यन्ति युगक्षये Mb.3.19.52.
-
-शूलम् disease of the hair; Mb.3; hair on the head and face केशश्मश्रु वपति Mbh. on I.3.1.
-
-संवाहनम् dressing of hair; Compare पादसंवाहने वज्री केशसंवाहने फणी । अहो भाग्यं पुरन्ध्रीणां दधिसंमथने रविः ॥ Subh. Ratn. (स्त्रीप्रशंसा 17).
