जीवjīvaa.Living, existing; जीवपुत्रे निवर्तस्व Rām.4.19.11; असच्च सज्जीवमजीवमन्यत् Bhāg.5.1.12.
[जीव्-कर्तरि क]
Living, existing; जीवपुत्रे निवर्तस्व Rām.4.19.11; असच्च सज्जीवमजीवमन्यत् Bhāg.5.1.12.
Derived forms and compounds
-
-वः
- The principle of life, the vital breath, life, soul; गतजीव, जीवत्याग, जीवाशा etc.
- The individual or personal soul enshrined in the human body and imparting to it life, motion and sensation (called जीवात्मन् as opposed to परमात्मन् the Supreme Soul); Y.3.131; Ms.12.22-23; सम्पद्यते गुणैर्मुक्तो जीवो जीवं विहाय माम् । जीवो जीवविनिर्मुक्तो गुणैश्चाशयसंभवैः ॥ Bhāg.11.25.36. (here जीव Equivalent to लिङ्गशरीर).
- Life, existence.
- A creature, living being.
- Livelihood, profession.
- Name of Karṇa.
- Name of one of the Maruts.
- The constellation पुष्य.
- Name of Bṛihaspati.
- The third lustrum in the cycle of Jupiter.
- Association of cause and effect.
- Name of Viṣṇu.
-
-स्थानम्
- a joint, an articulation.
- the vital parts, heart.
-
-दः
- a physician.
- an enemy.
-
-दशा mortal existence.
-
-धनम् 'living wealth', property in the shape of living creatures, live-stock.
-
-धानी the earth.
-
-निकायः a being endowed with life.
-
-पतिः Feminine, -पत्नी a woman whose husband is alive.
-
-पत्रम् a fresh leaf.
-
-पितृ, -पितृक Adjective (a son or daughter) whose father is still alive.
-
-पुत्रा, -वत्सा a woman whose son is living; जीवपुत्रे निवर्तस्व पुत्रं रक्षस्व चाङ्गदम् Rām.4.19.11.
-
-मन्दिरम् The body; Latin D. B.
-
-मरणम् Death in life; जीवन्मरण- मेतद् इति कौटिल्यः Kau. Atmanepada 1.17.
-
-मातृका the seven mothers or female divinities; (कुमारी धनदा नन्दा विमला मङ्गला बला । पद्मा चेति च विख्याताः सप्तैता जीवमातृकाः ॥).
-
-योनिः a sentient being.
-
-रक्तम्
- menstrual blood.
- Compound अन्तकः a birdcatcher, fowler.
- a murderer, slayer.
-
-अजीवाधारः the world of organic and inorganic creation.
-
-आत्मन् Masculine the individual soul enshrined in the human body (as opposed to परमात्मन् 'the Supreme Soul').
-
-आदानम् abstracting healthy blood, bleeding (in medic.).
-
-आधानम् preservation of life.
-
-आधारः the heart.
-
-इन्धनम् glowing fire-wood, burning wood.
-
-उत्सर्गः 'casting off life,' voluntary death, suicide.
-
-उपाधिः the three states, id est, that is waking, dreaming and sleeping.
-
-ऊर्णा the wool of a living animal.
-
-कोशः The subtle body (लिङ्गशरीर);. तदनुस्मर<णध्वस्तजीवकोशास्तमध्ययन् Bhāg. 1.82.48.
-
-गृहम्, -मन्दिरम् 'the abode of the soul', the body.
-
-ग्राहः a prisoner taken alive;
-
-ग्राहम् Indeclinable in an alive condition; जीवग्राहं निगृह्णीमो वयमेनं नराधिपाः Mb.6.77.1.
-
-घनः Brahmā.
-
-ज Adjective born alive.
-
-जीवः, -जीवकः (also जीवंजीवः) the Chakora bird; रक्तानि हृत्वा वासांसि जायते जीवजीवकः Ms.12.66. According to Artha- śāstra, however, it means a pheasant; विषाभ्याशे ग्लायति जीवंजीवकः । चकोरस्याक्षिणी विरज्येते Kau. Atmanepada 1.2.17.
-
-तोका a woman whose children are living.
-
-लोकः
- the world of living beings, the world of mortals, the world or worldly existence; आलोकमर्कादिव जीवलोकः R.5.35; त्वत्प्रयाणे शान्तालोकः सर्वतो जीवलोकः Māl. 9.37; जीवलोकतिलकः प्रलीयते 21; so स्वप्नेन्द्रजालसदृशः खलु जीवलोकः Śānti.2.2; Bg.11.7; Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)4.17.
- living beings; दिवस इवाभ्रश्यामस्तपात्यये जीवलोकस्य Ś.3.12; or आलोकमर्कादिव जीवलोकः R.5.35.
-
-वृत्तिः Feminine breeding or keeping cattle.
-
-शेष Adjective one to whom only life is left, escaping only with life and nothing more.
-
-शोणितम् living, id est, that is healthy blood.
-
-संक्रमणम् transmigration of the soul.
-
-साधनम् grain, corn.
-
-साफल्यम् realization or attainment of the chief end of human existence.
-
-सूः 'the mother of living beings', a woman whose children are living.
