श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry नभस्

  1. नभस्nabhasn.The sky, atmosphere; R.5.29; नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् Bg.1.19; वनान्तरे तोयमिति प्रधाविता…

    [नह्यते मेधैः नह्-असुन् भश्चान्तादेशः; Compare Uṇ. 4.21]

    1. The sky, atmosphere; R.5.29; नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् Bg.1.19; वनान्तरे तोयमिति प्रधाविता निरीक्ष्य भिन्नाञ्जनसंनिभं नभः Ṛs.1.11.
    2. A cloud.
    3. Fog, vapour.
    4. Water.
    5. Period of life, age. -Masculine
    6. (रः) a god or demi-god; नभश्चरैर्गीतयशाः स लेभे R.18.6.
    7. a bird.

    Derived forms and compounds

    • -चमसः

      1. the moon.
      2. magic.

    • -चर Adjective moving in the sky; निकामतप्ता विविधेन वह्निना नभश्चरेणेन्धनसंभृतेन सा Ku.5.23.

    • -तलम्

      1. the atmosphere.
      2. the lower region of the sky; (लेभे) नभस्तलश्यामतनुं तनूजम् R.18.6.

    • -दुहः a cloud.

    • -दृष्टि

      1. Adjective
      2. The rains or rainy season.
      3. The nose, smell.
      4. Name of the month of Śrāvaṇa (corresponding to JulyAugust), (said to be Neuter also in this sense); प्रत्यासन्ने नभसि दयिताजीवितालम्बनार्थी Me.4; R.12.29;17.41;18.6; Name9.84; श्रावणे तु स्यान्नभाः श्रावणिकश्च सः Ak.; पञ्चमोऽयं तु संप्राप्तः नभाः श्यामनभाः शुभः Śiva. B.26.57.
      5. The fibres in the root of the lotus.
      6. A spitting-pot. (Dual) Both the worlds, heaven and earth.

    • -अम्बुपः the Chātaka bird.

    • -केतनः, -पान्थः the sun,-क्रान्तिन् Masculine a lion.

    • -ग Adjective going in the sky (as a star, god, bird etc.).

    • -गजः a cloud.

    • -गति Feminine soaring, flying.

    • -चक्षुस्

      1. Masculine the sun.
      2. a bird.
      3. a star. < b>-3 a god; अतीनिपज्ञान- निधिर्नभःसदः Śi.1.11.

    • -सरित्

      1. Feminine
      2. the milky way.
      3. the celestial Ganges.

    • -स्थलः an epithet of Śiva.

    • -स्थली the sky.

    • -स्पृश्

      1. Adjective reaching the sky, lofty.
      2. blind.
      3. looking towards the sky.

    • -द्वीपः, -धूमः a cloud.

    • -नदी the celestial Ganges.

    • -प्राणः wind.

    • -मणिः the sun.

    • -मण्डलम् the firmament the atmosphere; नेदं नभोमण्डलमम्बुराशिः S. D.1. denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedदीप. the moon.

    • -योनिः an epithet of Śiva.

    • -रजस् Neuter darkness.

    • -रूप Adjective gloomy, dark.

    • -रेणुः Feminine fog-mist.

    • -लयः smoke.

    • -लिह् Adjective licking the sky, lofty, very high; Compare अलिह.

    • -वटः atmosphere.

    • -वीथी the sun's path.

    • -श्वासः wind.

    • -सद् Masculine

    In the Gita1·19

    नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥

    nabhaśca pṛthivīṁ caiva tumulo vyanunādayan. — That tumultuous uproar resounding through earth and sky tore the hearts of the sons of Dhritarashtra. 1·19
    • नभःnabhaḥaccusative singular of the neuter noun nabhas (sky).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under न

Part 1 of 12 न – नमस्युAll parts
  1. न – नमस्यु
  2. नमित – नाडिका
  3. नाडिकेल – निंस्
  4. निःक्षत्र – निग्रह्
  5. निग्रह – निफेनम्
  6. निब – निरुध्
  7. निरूढ – निर्मोक्ष
  8. निर्मोचनम् – निविशेष
  9. निविष्ट – निष्क्काथ
  10. निष्क्रम् – नीवर
  11. नीवाक – नैर्मल्यम्
  12. नैर्लज्जम् – न्योजस्