श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry नाग

  1. नागnāgaA female Nāga.

    Derived forms and compounds

    • -गी

      1. A female Nāga.
      2. A female elephant;

    • -अङ्गम्

      1. Hastināpura. अन्तकः, अरातिः, अरिः an epithet of Garuḍa.
      2. a peacock.
      3. a lion.

    • -अङ्गना

      1. a female elephant.
      2. the proboscis of an elephant.

    • -अञ्चला, -अञ्जना Equivalent to नागयष्टि quod vide, which see

    • -अञ्जना a female elephant.

    • -अधिपः an epithet of Śeṣa.

    • -गम्

      1. Tin.
      2. Lead.
      3. One of the astronomical periods (Karaṇas) called ध्रुव
      4. The effects of that period on anything done during it.
      5. The asterism called आश्लेषा.
      6. A captivating act of females (स्त्रीबन्धः), gesticulation; Latin D. B.
      7. A kind of coitus; Nm.
      8. 36.
      9. Airāvata, Indra's elephant; कुथेन नागेन्द्रमिवेन्द्रवाहनम् Śi.
      10. an epithet of Śeṣa.

    • -ईशः

      1. an epithet of Śeṣa.
      2. Name of the author of Paribhāṣenduśekhara and several other works.
      3. Name of Patañjali.

    • -अशनः

      1. a peacock; Pt.1.159.
      2. an epithet of Garuḍa.
      3. a lion.

    • -आख्यः Equivalent to नागकेसर quod vide, which see

    • -आननः an epithet of Ganeśa.

    • -आनन्दम् a drama by Śrīharṣa.

    • -आरूढ Adjective Riding upon an elephant.

    • -आह्वः Hastināpura.

    • -इन्द्रः 1 a lordly or superior elephant; नागेन्द्रहस्तास्त्वचि कर्कशत्वात... कदलीविशेषाः Ku.

    • नाग nāga, Adjective

      1. (-गी Feminine) Serpentine, formed of snakes, snaky.
      2. Elephantine.

    • -गः

      1. न गच्छति इत्यगः न अगो नागः
      2. A snake in general, particularly the cobra; नासुरोऽयं न वा नागः Ki.15.12.
      3. A fabulous serpentdemon or semi-divine being, having the face of a man and the tail of a serpent, and said to inhabit the Pātāla; अनन्तश्चास्मि नागानाम् Bg.1.29; R.15.83.
      4. An elephant; दिङ्नागानां पथि परिहरन् स्थूलहस्तावलेपान् Me.14,36; Si.4.63; V.4.25.
      5. A shark.
      6. A cruel or tyrannical person.
      7. (At the end of comp.) Any pre-eminent or distinguished person, Exempli gratia, for example पुरुषनागः .
      8. A cloud.
      9. A peg projecting from a wall to hang anything upon.
      10. Name of several plants as Mesua Roxburghii, Rottlera Tictoria, Piper betel; (Marâthî नागचाफा, नागकेशर, पानवेल, नागरमोथा etc.); Bhāg.8.2.18; Rām.7. 42.4.
      11. One of the five vital airs of the body, that which is expelled by eructation.
      12. The number 'seven'.
      13. A trumpet (see नागवेला). दन्तः, दन्तकः ivory.
      14. a peg or bracket projecting from a wall and used to hang things upon; Name18.15.

    • -जम्

      1. red lead.
      2. tin.

    • -जिह्विका red arsenic.

    • -जीवनम्

      1. tin. (-नः) orpiment. उदम्, उदरम् a breast-plate.
      2. a peculiar disease of pregnancy (गर्भोपद्रवभेद).

    • -कन्यका, -कन्या a serpent-virgin.

    • -कर्णः the castor-oil plant.

    • -किंजल्कः Equivalent to नागकेसर quod vide, which see

    • -कुमारी Rubia Munjiṣṭā (Marâthî मंजिष्ठ).

    • -केतुः An epithet of Karṇa (?); समरमधि- गतार्थः प्रस्थितो नागकेतुः Karṇabhāra 1.3.

    • -केसरः Name of a tree with fragrant flowers, Mesua Roxburghii; कतकं नक्रनखरं नलदं नागकेसरम् Śiva B.3.14.

    • -रम् a kind of steel.

    • -गर्भम् red lead.

    • -चूडः an epithet of Śiva.

    • -दन्ती

      1. a kind of sun-flower.
      2. a harlot.

    • -द्वीपम् Name of a द्वीप in Bharatavarṣa.

    • -नक्षत्रम्, -नायकम् the constellation called Āśleṣā. (-कः) the lord of serpents; अनन्तो वासुकिः पद्मो महापद्मोऽपि नक्षकः । कर्कोटः कुलिकः शङ्ख इत्यष्टौ नागनायकाः ॥ Trikāṇdaśeṣa.

    • -नामकम् Tin.

    • -नामन् Masculine holy basil (तुलसी).

    • -नासा the proboscis of an elephant.

    • -निर्यूहः a large pin or bracket projecting from a wall.

    • -पञ्चमी

      1. Name of a festival on the fifth day in the bright half of Śrāvaṇa.
      2. the fifth day in the dark half of Āsāḍha.

    • -पतिः an epithet of (1) Airāvata. (2) Śesa.

    • -पदः a mode of sexual enjoyment (रतिबन्ध). पादौ स्कन्धे तथा हस्ते क्षिपेल्लिङ्गं भगे लघु । कामयेत् कामुको नारीं बन्धो नागपदो मतः ॥ Ratimañjarī.

    • -पर्णी the betel plant.

    • -पुरम्

      1. Hastināpura.
      2. Name of a city in Pātāla.

    • -पाशः

      1. a sort of magical noose used in battle to entangle an enemy.
      2. Name of the noose or weapon of Varuṇa.

    • -पाशकः a kind of coitus (रतिबन्ध). स्वजङ्घाद्वयमध्यस्थां हस्ताभ्यां धारयन् कुचौ । रमेन्निःशङ्कितो नारीं बन्धोऽयं नागपाशकः ॥ Ratimañjarī.

    • -मण्डलिकः

      1. a snake-keeper.
      2. a snake-catcher.

    • -मल्लः an epithet of Airāvata.

    • -मारः a species of pot-herb (Marâthî माका).

    • -यष्टिः Feminine,

    • -यष्टिका

      1. a graduated pole or post for showing the depth of water in a newly-dug pond.
      2. a boring-rod driven into the earth.

    • -रक्तम्, -रेणुः red lead.

    • -रङ्गः the orange.

    • -बन्धः

      1. a snake as a chain.
      2. Name of a metre, resembling the coilings of a snake.

    • -बन्धकः an elephant-catcher.

    • -बन्धुः the holy fig-tree.

    • -बलः an epithet of Bhīma.

    • -भूषणः an epithet of Śiva.

    • -पुष्पः

      1. the Champaka tree.
      2. the Punnāga tree.

    • -राजः

      1. an epithet of Śeṣa.
      2. a large elephant; अधस्तान्नागराजाय सोमायोर्ध्वं दिशं ददौ Hariv.

    • -रिपुः (see नागान्तकः) Garuḍa; शार्ङ्गचक्रायुधः खड्गी सर्वनागरिपुध्वजः Mb.13.147.15.

    • -रुकः the orange tree.

    • -लता

      1. the penis.
      2. the piper betel.

    • -वल्लरी, -वल्ली piper betel.

    • -वेला the hour when a serpent-like instrument is blown; नागवेलायामागन्तव्य...... । यस्मिन् ग्रामे न नागाः...... तस्मिन्नपि स एव कालः । तत्र हि आगमनं क्रियते । ŚB. on MS.1.8.69.

    • -लोकः the world of serpents, the race of serpents collectively, one of the regions below the earth called Pātāla.

    • -वारिकः

      1. a royal elephant.
      2. an elephant-driver.
      3. a peacock.
      4. an epithet of Garuḍa.
      5. the chief of a herd of elephants.
      6. the chief person in an assembly.

    • -वीथी that part of the moon's path which contains the asterisms अश्विनी, भरणी and कृत्तिका; अश्विनी कृत्तिका याम्या नागवीथीति शब्दिता V. Parasmaipada

    • -संभवम्, -संभूतम् red lead. ...... मञ्जिष्ठां नागसंभवम् Śiva. B.3.19.

    • -साह्वयम् Hastināpura.

    In the Gita10·29

    अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् ।

    anantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmaham, — And I am Ananta among the Nagas, Varuna among the peoples of the sea, Aryaman among the Fathers, Yama (lord of the Law) among those who maintain rule… 10·29
    • नागानाम्nāgānāmgenitive plural of the masculine noun nāga (Nagas, the legendary cobras).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under न

Part 2 of 12 नमित – नाडिकाAll parts
  1. न – नमस्यु
  2. नमित – नाडिका
  3. नाडिकेल – निंस्
  4. निःक्षत्र – निग्रह्
  5. निग्रह – निफेनम्
  6. निब – निरुध्
  7. निरूढ – निर्मोक्ष
  8. निर्मोचनम् – निविशेष
  9. निविष्ट – निष्क्काथ
  10. निष्क्रम् – नीवर
  11. नीवाक – नैर्मल्यम्
  12. नैर्लज्जम् – न्योजस्