Apte Dictionary

1. निर्वाणnirvāṇap. p.Blown or put out, extinguished (as a lamp or fire); निर्वाणवैरदहनाः प्रशमादरीणाम् Ve.1.7; Ku.2.23.

   1. Blown or put out, extinguished (as a lamp or fire); निर्वाणवैरदहनाः प्रशमादरीणाम् Ve.1.7; Ku.2.23.
   2. Lost, disappeared.
   3. Dead, deceased.
   4. Liberated from existence.
   5. Set (as the sun).
   6. Calmed, quieted.
   7. Plunged.

   Derived forms and compounds

   • -णम्

     1. Extinction; अपि निर्वाणमायाति नानलो याति शीतताम् H.1.131; शनैर्निर्वाणमाप्नोति निरिन्धन इवानलः Mb.
     2. Vanishing from sight, disappearance.
     3. Dissolution, death.
     4. Final liberation or emancipation from matter and reunion with the Supreme Spirit, eternal bliss; निर्वाणं नाधिगच्छेयुर्जीवेयुः पशु- जीविकाम् Mb.3.31,26; निर्वाणमपि मन्येऽहमन्तरायं जयश्रियः Ki.11.69; R.12.1.
     5. (With Buddhists) Absolute extinction or annihilation, complete extinction of individual or worldly existence.
     6. Perfect and perpetual calm, repose; निर्वाणं समुपगमेन यच्छते ते (नमः) Ki.18.39.
     7. Complete satisfaction or pleasure, supreme bliss, highest felicity; स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति Bg.5.24; अये लब्धं नेत्रनिर्वाणम् Ś.3; M.3.1; Śi.4.23; V.3.21.
     8. Cessation, desisting.
     9. Vacuity.
     10. Union, association, confluence.
     11. The bathing of an elephant; as in अनिर्वाण R.1.71.
     12. Instruction in sciences.
     13. Finis, completion; प्राप्य संकल्पनिर्वाणं नातिप्रीतोऽभ्यगात् पुरम् Bhāg.4.9.27.

   • -पुराणम् offering oblations to the dead (?); Rāj. T.

   • -भूयिष्ट Adjective almost vanished or departed; see under निर्वा (3) above.

   • -मस्तकः final emancipation or deliverance, final beatitude.

   Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

• निर्मोचनम्
• निर्यत्
• निर्या
• निर्याणम्
• निर्याणिक
• निर्यात
• निर्यातनम्
• निर्याति
• निर्यातित
• निर्यापणम्
• निर्याम
• निर्यामक
• निर्यामणा
• निर्यास
• निर्यूह
• निर्योग
• निर्योल
• निर्लुञ्चनम्
• निर्लुण्ठनम्
• निर्लेखनम्
• निर्लोच्य
• निर्ल्वयनी
• निर्वच्
• निर्वचनम्
• निर्वप्
• निर्वपण
• निर्वयनी
• निर्वर्ण्
• निर्वर्णनम्
• निर्वर्तक
• निर्वर्तनम्
• निर्वर्तिन्
• निर्वस्
• निर्वह्
• निर्वहणम्
• निर्वहितृ
• निर्वा
• निर्वाण
• निर्वाद
• निर्वाप
• निर्वापणम्
• निर्वापयितृ
• निर्वापित
• निर्वारित
• निर्वास
• निर्वासित
• निर्वास्य
• निर्वाह
• निर्वाहण
• निर्वाहिन्
• निर्विण्ण
• निर्विद्
• निर्विद्ध
• निर्विश्
• निर्विष्ट
• निर्वृ
• निर्वृत्
• निर्वृत
• निर्वृति
• निर्वृत्त
• निर्वृत्ति
• निर्वेद
• निर्वेध
• निर्वेश
• निर्वेष्टनम्
• निर्व्यञ्जक
• निर्व्यथनम्
• निर्व्यध्
• निर्व्युषित
• निर्व्यूढ
• निर्व्यूढि
• निर्व्यूह
• निर्हरणम्
• निर्हाद
• निर्हार
• निर्हारिन्
• निर्हृ
• निर्हृति
• निर्ह्राद
• निर्ह्रास
• निल्
• निलय
• निलयनम्
• निलायनम्
• निलिम्प
• निलिम्पा
• निली
• निलीन
• निवचने
• निवत्
• निवप्
• निवपनम्
• निवर
• निवरा
• निवर्तक
• निवर्तन
• निवर्तित
• निवर्तिन्
• निवस्
• निवसति
• निवसथ
• निवसनम्
• निवह्
• निवह
• निवाकु
• निवात
• निवान्या
• निवाप
• निवापक
• निवार
• निवारक
• निवास्
• निवास
• निवासनम्
• निवासिन्
• निवि
• निविद्
• निविरी
• निविश्
• निविशेष