श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry परुष

  1. परुषparuṣaa.Hard, rough, rugged, stiff (opp. मृदु or श्लक्ष्ण); परुषं चर्म, परुषा माला &c.

    [पॄ-उषन्]

    1. Hard, rough, rugged, stiff (Opposite of मृदु or श्लक्ष्ण); परुषं चर्म, परुषा माला etc.
    2. Harsh, abusive, severe, unkind, cruel, stern (as words); (वाक्) अपरुषा परुषाक्षरमीरिता R.9.8; Pt.1.5; said also of a person; स्निग्धे यत् परुषासि Gīt.9; Y.1.31.
    3. Harsh or disagreeable to the ear (as a sound etc.); तेन वज्रपरुषस्वनं धनुः R.11.46; Me.63.
    4. Rough, coarse, rough to the touch, shaggy (as hair); शुद्धस्नानात् परुष- मलकम् Me.92.
    5. Sharp, violent, strong, keen, piercing (wind etc.); निर्गच्छतस्तु शक्रस्य परुषः पवनो ववौ Rām.7.28. 28; परुषपवनवेगोत्क्षिप्तसंशुष्कपर्णः Rs.1.22;2.28.
    6. Gross.
    7. Dirty.
    8. Spotted, variegated.
    9. Vedic Knotted.
    10. Similar; Latin D. B.

    Derived forms and compounds

    • -षम् A harsh or abusive speech, abuse.

    • -अक्षर Adjective using harsh or abusive language; गीर्भिर्गुरूणां परुषाक्षराभिस्तिरस्कृता यान्ति नरा महत्त्वम्-आक्षेपः (In Rhet.) an objection or contradiction containing harsh words; इत्येष परुषाक्षेपः परुषाक्षरपूर्वकम् Kāv.2.144.

    • -इतर Adjective other than rough, soft, mild; प्रस्पन्दमानपरुषेतरतारमन्तश्चक्षुः R.5.68.

    • -उक्ति Feminine, -वचनम् abusive or harsh language.

    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under प

Part 8 of 38 परिशुष् – परेतAll parts
  1. प – पठक
  2. पठनम् – पनस्यति
  3. पनस्यु – पराहन्
  4. परि – परिचिन्त्
  5. परिचिन्तनम् – परिनिष्पत्ति
  6. परिन्यास – परिमृज्
  7. परिमृद् – परिशुश्रूषा
  8. परिशुष् – परेत
  9. परेति – पर्वतीकृ
  10. पर्वतीय – पाचक
  11. पाचन – पादक्रमिक
  12. पादयति – पारिन्द्र
  13. पारिपन्थिक – पाशिक
  14. पाशिक्यम् – पिनाकी
  15. पिन्यास – पुण्ड्
  16. पुण्ड – पुष्पंधय
  17. पुष्पकम् – पृषोदर
  18. पृषोद्यानम् – पौंश्चलेय
  19. पौंश्चल्यम् – प्रकाश्
  20. प्रकाश – प्रघुण
  21. प्रघूर्ण – प्रण
  22. प्रणख – प्रतिग्रहिन्
  23. प्रतिग्रहीतृ – प्रतिबन्धि
  24. प्रतिबन्धिन् – प्रतिशक्
  25. प्रतिशम – प्रतीपायते
  26. प्रतीरम् – प्रत्युत्क्रम
  27. प्रत्युत्थानम् – प्रधानेन
  28. प्रधारण – प्रभञ्ज्
  29. प्रभञ्जनम् – प्रमेदित
  30. प्रमेय – प्रवयस्
  31. प्रवर – प्रवेल
  32. प्रवेश – प्रसारणम्
  33. प्रसारिणी – प्रहर्षणम्
  34. प्रहर्षित – प्राति
  35. प्रातिका – प्रार्थनीय
  36. प्रार्थयितृ – प्रेङ्ख्
  37. प्रेङ्ख – प्लक्ष
  38. प्लव – प्सुर