श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry मैत्र

  1. मैत्रmaitraA high or perfect Brāhmaṇa; परिनिष्ठितकार्यस्तु स्वाध्यायेनैव ब्राह्मणः । कुर्यादन्यत्र वा कुर्यान्मैत्रो…

    Derived forms and compounds

    • -त्रः

      1. A high or perfect Brāhmaṇa; परिनिष्ठितकार्यस्तु स्वाध्यायेनैव ब्राह्मणः । कुर्यादन्यत्र वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ Mb.12.6.12.
      2. Name of a particular mixed tribe; Ms.1.23.
      3. The anus; Ms.12. 72 (com.).
      4. A friend.

    • -त्री

      1. Friendship, good will.
      2. Intimate connection or association, union, contact; प्रत्यूषेषु स्फुटितकमलामोदमैत्रीकषायः Me.31.
      3. The lunar mansion called अनुराधा; तार्थयात्रां हलधरः ...... मैत्र- नक्षत्रयोगे स्म Mb.9.35.14.

    • मैत्र maitra, Adjective

      1. (-त्री Feminine) मित्र-अण्
      2. Belonging to a friend.
      3. Given by a friend.
      4. Friendly, well-disposed, amicable, kind; कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते Ms.2. 87; अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च Bg.12.13.
      5. Relating to the god Mitra (as a Muhūrta); Ku.7.6 (com. 'आर्द्रः सार्द्रस्तथा मैत्रः शुभो वासव एव च' इति बृहस्पति- स्मरणात्); मैत्रे मुहूर्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम् Rām.2.89.21 (com. उदयात् तृतीयमुहूर्ते).

    • -त्रम्

      1. Friendship.
      2. Voiding or evacuation of excrement; मैत्रं प्रसाधनं स्नानम् (पूर्वाह्ण एव कुर्वीत) Ms.4.152.
      3. A prayer addressed to Mitra; अजातशत्रुः कृतमैत्रो हुताग्निः Bhāg.1.13.3.
      4. The lunar mansion अनुराधा (मैत्रभम् in the same sense).

    • -चित्तम् benevolence.

    • -नक्षत्रम् the अनुराधा constellation.

    In the Gita12·13

    अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च ।

    adveṣṭā sarvabhūtānāṁ maitraḥ karuṇa eva ca, — He who has no egoism, no I-ness and my-ness, who has friendship and pity for all beings and hate for no living thing, who has a tranquil equality to… 12·13
    • मैत्रःmaitraḥnominative singular of the masculine form of the adjective maitra (one who has the quality of friendship).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under म

Part 11 of 12 मेलनम् – मौलिन्All parts
  1. म – मण्डल
  2. मण्डलकम् – मनीकम्
  3. मनीकृ – मरूक
  4. मरूव – महल्ल
  5. महल्लक – माधविका
  6. माधवी – मार्द्वीक
  7. मार्मिक – मिश्
  8. मिश्र् – मुन्थ्
  9. मुमुक्षा – मृग्
  10. मृग – मेल
  11. मेलनम् – मौलिन्
  12. मौलेयक – म्लै