श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry विज्ञानम्

  1. विज्ञानम्vijñānam1 Knowledge, wisdom, intelligence, understanding; यज्जीव्यते क्षणमपि प्रथितं…
    1. 1 Knowledge, wisdom, intelligence, understanding; यज्जीव्यते क्षणमपि प्रथितं मनुष्यैर्विज्ञानशौर्यविभवार्यगुणैः समेतम् । तन्नाम जीवितमिह ... Pt.1.24;5.3; विज्ञानमयः कोशः 'the sheath of intelligence' (the first of the five sheaths of the soul).
    2. Discrimination, discernment.
    3. Skill, proficiency; प्रयोगविज्ञानम् Ś.1.2.
    4. Worldly or profane knowledge, knowledge derived from worldly experience (Opposite of ज्ञान which is 'knowledge of Brahma or Supreme Spirit'); ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः Bg.7.2;3.41;6.8; (the whole of the 7th Adhyāya of Bg. explains ज्ञान and विज्ञान).
    5. Business, employment.
    6. Music.
    7. Knowledge of the fourteen lores.
    8. The organ of knowledge; पञ्चविज्ञानचेतने (शरीरे) Mb.12.187. 12.
    9. Knowledge beyond the cognisance of the senses (अतीन्द्रियविषय); विज्ञानं हि महद्भ्रष्टम् Rām.3.71.3.
    10. Information; लब्धविज्ञानम् Mb.12.44.5.

    Derived forms and compounds

    • -ईश्वर Name of the author of the Mitākṣarā, a commentary on Yājñavalkya's Smṛiti.

    • -पादः Name of Vyāsa.

    • -मातृकः an epithet of Buddha.

    • -योगः means of arriving at correct knowledge (प्रमाण); केन विज्ञानयोगेन मतिश्चित्तं समास्थिता Mb. 14.21.11.

    • -वादः the theory of knowledge, the doctrine taught by Buddha.

    • -स्कन्धः one of the five स्कन्धs postulated in the Buddhistic philosophy (रूपवेदना- विज्ञानसंज्ञासंस्काराः क्षणिकविज्ञानस्कन्धे स्मृतिरनुपपन्ना ŚB. on MS.1.1.5.

    In the Gita18·42

    ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥

    jñānaṁ vijñānamāstikyaṁ brahmakarma svabhāvajam. — Calm, self-control, askesis, purity, long-suffering, candour, knowledge, acceptance of spiritual truth are the work of the Brahmin, born of his… 18·42
    • विज्ञानम्vijñānamnominative singular of the neuter noun vijñāna (the comprehensive knowledge).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under व

Part 11 of 27 विज्ञ – विदाहिन्All parts
  1. व – वण्ड्
  2. वण्ड – वम्र
  3. वय् – वर्तरूक
  4. वर्तस् – वल्लरम्
  5. वल्लरि – वाच
  6. वाचंयम – वापि
  7. वापिका – वासतेय
  8. वासनम् – विकाशक
  9. विकाशनम् – विघूणिका
  10. विघूर्णनम् – विज्जुलम्
  11. विज्ञ – विदाहिन्
  12. विदिक्चङ्ग – विनाम
  13. विनायक – विपलाश
  14. विपश्चित् – विभागत
  15. विभागश – वियोग
  16. वियोगिन् – विलापनम्
  17. विलाय – विशद
  18. विशनम् – विषह्य
  19. विषा – विस्फूर्जथु
  20. विस्फूर्जितम् – वुन्ध्
  21. वुवूर्षु – वेदवती
  22. वेदस् – वैणव
  23. वैणविक – वैवस्वत
  24. वैवस्वती – व्यतिषञ्ज्
  25. व्यतिषञ्जनम् – व्यस्
  26. व्यसनम् – व्यावृति
  27. व्यावृत्त – व्लेक्ष्