श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry समाधि

  1. समाधिsamādhi1 Collecting, composing, concentrating (as mind).
    1. 1 Collecting, composing, concentrating (as mind).
    2. Profound or abstract meditation, concentration of mind on one object, perfect absorption of thought into the one object of meditation, id est, that is the Supreme Spirit, (the 8th and last stage of Yoga); व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते Bg.2.44; आत्मेश्वराणां न हि जातु विघ्नाः समाधिभेदप्रभवो भवन्ति Ku.3.4,5; Mk.1.1; Bh.3.54. R.8.79; Śi.4.55.
    3. Intentness, concentration (in general), fixing of thoughts; यथा भानुगतं तेजो मणिः शुद्धः समाधिना । आदत्ते राजशार्दूल तथा योगः प्रवर्तते ॥ Mb.12.298.12; तस्यां लग्नसमाधि (मानसम्) Gīt.3; अहःसु तस्या हृदि ये समाधयः Rām. ch.2.41.
    4. Penance, religious obligation, devotion (to penance); अस्त्येतदन्यसमाधिभीरुत्वं देवानाम् Ś1; तपः- समाधि Ku.3.24; अथोपयन्तारमलं समाधीना 5.24;5.6;1.59; सर्वथा दृढसमाधिर्भव Nāg.5.
    5. Bringing together, concentration, combination, collection; union, a set; सा तस्य धर्मार्थसमाधियुक्तं निशम्य वाक्यम् Rām.4.33.5; तं वेधा विदधे नूनं महाभूतसमाधिना R.1.29.
    6. Reconciliation, settling or composing differences.
    7. Silence.
    8. Agreement, assent, promise.
    9. Requital.
    10. Completion, accomplishment.
    11. Perseverance in extreme difficulties.
    12. Attempting impossibilities.
    13. Laying up corn (in times of famine), storing grain.
    14. A tomb.
    15. The joint of the neck; a particular position of the neck; अंसाववष्टब्धनतौ समाधिः Ki.16.21.
    16. (In Rhet.) A figure of speech thus defined by Mammaṭa; समाधिः सुकरं कार्यं कारणान्तरयोगतः K. Parasmaipada1; see S. D.614.
    17. One of the ten Guṇas or merits of style; अन्यधर्मस्ततोऽन्यत्र लोकसीमानुरोधिना । सम्यगाधीयते यत्र स समाधिः स्मृतो यथा ॥ Kāv.1.93.
    18. A religious vow or self-imposed restraint.
    19. Support, upholding. -Comp -भङ्गः interruption of meditation.

    Derived forms and compounds

    • -भृत्

      1. Adjective absorbed in meditation. योगः employment of meditation.
      2. the efficacy of contemplation.

    • -विग्रहः embodiment of meditation.

    • -स्थ Adjective absorbed in meditation or contemplation.

    In the Gita2·442·53

    व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥

    vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate. — The intelligence of those who are misled by that (flowery word), and cling to enjoyment and lordship, is not established in the self with concentrated… 2·44
    • समाधौsamādhaulocative singular of the masculine noun samādhi (self-concentration, intense absorption or a state of trance).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under स

Part 11 of 29 समर्थ – समारुह्All parts
  1. स – संघर्षणम्
  2. संघाट – संदष्ट
  3. संदह् – संपरिग्रह
  4. संपरे – संबाधक
  5. संबाधनम् – संयोग
  6. संयोगिन् – संवृध्
  7. संवेग – संस्फुट
  8. संस्फेट – सञ्जनम्
  9. सञ्जा – सन्न
  10. सन्नक – समर्थ्
  11. समर्थ – समारुह्
  12. समारूढ – समुच्चर
  13. समुच्चि – समूह
  14. समूहनम् – सवर्णनम्
  15. सवासस् – सांघातिक
  16. सांदृष्टिक – साधिका
  17. साधित – सायण
  18. सायनम् – साशंस
  19. साशङ्क – सीधु
  20. सीध्रम् – सूच्य
  21. सूत् – सेवक
  22. सेवती – सौजस्
  23. सौण्डी – स्कन्दोल
  24. स्कन्ध् – स्तौपिकम्
  25. स्तौभिकम् – स्नापक
  26. स्नापनम् – स्फुत्
  27. स्फुर् – स्रेक्
  28. स्रै – स्विदित
  29. स्विन्न – स्वोवशीयम्