visible, present; न विभावयत्य- निशमक्षिगतामपि मां भवानतिसमीपतया Śi 9.81.2 rankling in the eye, an eye-sore, being a thorn in the eye, hated; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedतोहमस्य हास्यो जातः Dk.159.
Derived forms and compounds
-
-जाहः ष. त. the root of the eye.
-
-पक्ष्मन्, -लोमन् Neuter ष. त. the eyelash.
-
-पटलम् ष. त..
-
अक्षि akṣi, Neuter
- [अश्नुते विषयान्; अश्-क्सि, अशेर्णित् Uṇ.3.155-6] अक्षिणी, अक्षीणि, अक्ष्णा, अक्ष्णः etc.
- The eye (which grasps or sees objects); changed to अक्ष at the end of Bahuvrīhi comp; Feminine denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedक्षी when a limb of the body is indicated, as जलजाक्षी, otherwise दीर्घाक्षा वेणुयष्टिः; in Avyayîbhâva comp. also it is changed to अक्ष, (समक्षम्, परोक्षम् etc.).
- The number two; (-क्षिणी) the sun and moon. Compare Latin oculus; Ger. auge; Greek okos, okkos, Zend ashi. -Compound
-
-आमयः an eye-disease; यथा अक्ष्यामये मुद्गौदनं निवातशय्या चेति नित्यं शय्यासनं भोजनं च विकरोति । ŚB. on MS.1.3.32 and 1.6-81.
-
-कम्पः twinkling; नाक्षिकम्पं व्यतिष्ठत R. 15.67.
-
-कूटः -टकः, -गोलः, -तारा ष. त. the eyeball, pupil of the eye.
-
-गत
- Adjective [अक्ष्णि गतः सर्वदा भावनावशात् अक्ष्यसन्नि- कृष्टोऽपि उपस्थित इव़]
- a coat of the eye.
- a disease of the eye pertaining to this coat.
-
-पद् Adjective Vedic falling into the eye, hence hurtful. न हि मे अक्षिपच्चनाऽच्छान्त्सुः पञ्च कृष्टयः Rv.1.119.6. Adverb a little, as much as a mote (as much as could fall into the eye).
-
-भू Adjective अक्ष्णो भूर्विषयः visible, perceptible, manifest; (hence) true, real.
-
-भेषजम् ष. त. collyrium, a kind of balm (for the eyes).
-
-जः (जम् also) Name of a plant (पट्टिकालोध्रवृक्ष) used to heal some varieties of the eyedisease.
-
-भ्रुवम् समाहारद्वन्द्व the eye and the eyebrows taken collectively.
-
-विकूणितम्, -विकूशितम् [अक्षणः विकूणि- तम् लज्जादिना सम्यक् प्रसाराभावात् संकोचो यत्र] a side-look, leer, a look with the eyelids partially closed.
-
-श्रवस् serpent बभुरक्षिश्रवसो मुखे विशालाः Śi.2.44.
-
-संविद् perception.
-
-सूत्रम् the line of the eyes (with reference to idols. अक्षिसूत्रावसानं च तस्याधस्तात्पदान्तकम् Māna.9.2.92.
-
-स्पन्दनम् eye twitching; Mu.4.
