Apte Dictionary

1. अग्रagraa.First, foremost, chief, best, prominent, principal, pre-eminent; ˚महिषी chief queen; ˚वातमासेवमाना M.1. front…

   [अङ्ग्-रन् नलोपः Uṇ.2.28]

   1. First, foremost, chief, best, prominent, principal, pre-eminent; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedमहिषी chief queen; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedवातमासेवमाना M.1. front (and hence, fresh) breeze; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedआसनम् chief seat, seat of honour; माम- ग्रासनतोऽवकृष्टमवशं ये दृष्टवन्तः पुरा Mu.1.12.
   2. Excessive, over and above, surplus; supernumerary, projecting (अधिक).

   Derived forms and compounds

   • -ग्रः

     1. Setting mountain; अग्रसानुषु नितान्तपिशङ्गैः Ki.9.7.
     2. that which is first offered or supplied.
     3. [अग्रम् उपह्रियते यस्मै हृ- संप्रदाने अनीयर्] श्राद्धाद्यर्थमुपकल्पितस्य अन्नादेरग्रे दानोद्देश्यः वास्तु- देवादिः Tv.
     4. Name of a Buddhistic tenet (उत्पादपूर्वमग्रायणीयमथ वीर्यता प्रवादः स्यात् -हेमचन्द्रः).
     5. title of the second of the fourteen oldest Jain books (Pūrvas).

   • -अवलेहितम् अग्रम् अव- लेहितम् आस्वादितं यस्य food at a Śrāddha ceremony, the chief part of which has been tested.

   • -आसनम् First seat of honour; मामग्रासनतोऽवकृष्टमवशम् Mu.1.12.

   • -उत्सर्गः taking a thing by leaving its first portion in conformity with the rule of laying by nothing for the next day (id est, that is the rule of non hoarding); Compare Daṇḍaviveka G. O. S.52, pp.43-44.

   • -उपहरणम् first supply.

   • -उपहरणीय

     1. Adjective अग्रे उपह्रियते कर्मणि अनीयर्
     2. (जः) the first born, an elder brother; सुमतिं ममाग्रजमवगच्छ M.5; अस्त्येव मन्युर्भरताग्रजे मे R.14.73.
     3. a Brāhmaṇa. (-जा) an elder sister; so denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedजात, denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedजातक, denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedजाति.

   • -जङ्घा the forepart of the calf.

   • -जन्मन्

     1. Masculine अग्रे जन्म यस्य सः करः Equivalent to अग्रहस्तः quod vide, which see
     2. the focal point.

   • -केशः front line of hair; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedशेषु रेणुः अपहरति K.86.

   • -गः अग्रे गच्छतीति, गम्-ड a leader, a guide; taking the lead; marching foremost.

   • -गण्य Adjective अग्रे गण्यतेऽसौ foremost, to be ranked first; शमनभवनयाने यद्भवानग्रगण्यः Mahān.

   • -गामिन् Adjective अग्रे गच्छति a leader; प्रष्ठोऽग्रगामिनि ParasmaipadaVIII.3.92.

   • -ज

     1. Adjective अग्रे जायते; जन्-ड. first born or produced; आनन्देनाग्रजेनेव R.1.78.
     2. having precedence in eating. स तानग्रभुजस्तात धान्येन च धनेन च Mb.1.178.12.
     3. gluttonous, voracious (औदरिक).

   • -भूः अग्रे भवति भू-क्विप् Equivalent to denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedज.

   • -भूमिः

     1. Feminine
     2. the first or best part (श्राद्धादौ प्रथममुद्धृत्य देयं द्रव्यम्)
     3. remnant, remainder (शेषभाग).
     4. fore-part, tip, point.
     5. (Astronomy) a degree of amplitude.

   • -भागिन् Adjective [अग्र- भागोऽस्यास्ति; अस्त्यर्थे इनि] first to take or claim (the remnant); अलङ्क्रियमाणस्य तस्य अनुलेपनमाल्ये denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedगी भवामि V. 5, claiming the first share of the remnant etc.

   • -भावः precedence. उदारसंख्यैः सचिवैरसंख्यैः कृताग्रभावः स उदाग्रभावः Bu.ch.I.15.

   • -भुज्

     1. Adjective
     2. a leader, foremost, first, chief; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedणी- र्विरागहेतुः K.195; अप्यग्रणीर्मन्त्रकृतामृषीणाम् R.5.4. chief.
     3. fire.

   • -पर्णी अग्रे पर्णं यस्याः सा-ङीप् cowage, Carpopogon Pruriens (अजलोमन्). Marâthî कुयली.

   • -पातिन् Adjective अग्रे आदौ पतति; पत्-णिनि happening beforehand, antecedent; [denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedतीनि शुभानि निमित्तानि K.65.

   • -पादः the forepart of the foot; toes; नवकिसलयरागेणाग्रपादेन M.3.12; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedस्थिता standing on tiptoe. Ś.5.

   • -पाणिः Equivalent to denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedहस्तः quod vide, which see

   • -पूजा the highest or first mark of reverence or respect; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedजामिह स्थित्वा गृहाणेदं विषं प्रभो Rām.

   • -पेयम् precedence in drinking.

   • -प्रदायिन् Adjective giving in advance; तेषामग्र- प्रदायी स्याः कल्पोत्थायी प्रियंवदः Mb.5.135.35.

   • -बीज Adjective अग्रं शाखाग्रं बीजमुत्पादकं यस्य growing by means of the tip or end of branches, growing on the stock or stem of another tree, such as 'कलम' in Marâthî (-जः) a viviparous plant.

   • -भागः कर्म.

   • -ग्रम्

     1. (a) The foremost or topmost point, tip, point (Opposite of मूलम्, मध्यम्); (Figurative) sharpness, keenness; धर्मस्य ब्राह्मणो मूलम् मग्रं राजन्य उच्यते Ms.11.83; दर्व्याम् अग्रं मूलम् मध्यम् etc.; नासिकाdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied tip of the nose; सूचिdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied etc.; समस्ता एव विद्या जिह्वाग्रेऽभवन् K.346 stood on the tip of the tongue; अमुष्य विद्या रसनाग्रनर्तकी Name1.5. (b) Top, summit, surface; कैलासdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied, पर्वतdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied, etc.
     2. Front, van; अग्रे कृ put in the front or at the head; तामग्रे कृत्वा Pt.4. See अग्रे.
     3. The best of any kind; स्यन्दनाग्रेण with the best of chariots; प्रासादाग्रैः Rām.
     4. Superiority, excellence (उत्कर्ष); अग्रादग्रं रोहति Tāṇḍya.
     5. Goal, aim, resting place (आलम्बनम्); मनुमेकाग्रमासीनम् Ms.1.1, See denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedभूमि also.
     6. Beginning, See अग्रे.
     7. A multitude, assemblage.
     8. Overplus, excess, surplus; साग्रं स्त्रीसहस्रम् Rām. 1 women and more; so साग्रकोटी च रक्षसाम्.
     9. A weight Equivalent to पल quod vide, which see
     10. A measure of food given as alms (ब्राह्मणभोजनम् occurring in अग्रहार); प्रयतो ब्राह्मणाग्रे यः श्रद्धया परया युतः । Mb.13.65.13.
     11. (Astr.) Amplitude of the sun (denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedग्रा, अग्रका also). Compare ...अग्रमालम्बनेऽधिके । पुरोपरिप्रान्ताद्येषु न पुंसि प्रमिताशने । Nm.
     12. Forepart of time; नैवेह किंचनाग्र आसीत् Bṛi. Up.1.2.1. In compounds as first member meaning 'the forepart', 'front', 'tip' etc.; Exempli gratia, for example denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedअक्चयः First procurement (Compare Daṇḍaviveka G. O. S.52, p.43). denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedपादः -चरणः the forepart of the foot, toe; so denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedहस्तः, denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedकरः, denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedपाणिः etc.; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedसरोरूहम् the topmost lotus. पद्मानि यस्याग्रसरोरुहाणि Ku.1.16. denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedकर्णम् Tip-ear; top of the ear; Mātaṅga Latin5.7. denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedकायः forepart of the body; so denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedनखम्, denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedनासिका tip of the nail, nose etc., -Adverb In front, before, ahead.

   • -अंशुः अग्रम् अंशोः the focal point.

   • -अक्षि Neuter कर्म. sharp or pointed vision, side-look (अपाङ्गवीक्षण); अग्राक्ष्णा वीक्षमाणस्तु तिर्यग् भ्रातरमब्रवीत् Rām.

   • -अद्वन् Adjective having precedence in eating.

   • -अनी (णी) कः (कम्) vanguard; दीर्घाल्लँघूंश्चैव नरानग्रानीकेषु योधयेत् Ms.7.193; [अग्राणीकं रघुव्याघ्रौ राक्षसानां बभञ्जतुः Rām.

   • -अयणीयम

     1. अग्रं श्रेष्टं अयनं ज्ञानं तत्र साधु छ.
     2. a sprout which has tips without fruits.
     3. a short method of counting immense numbers.

   • -हर

     1. Adjective अग्रे ह्रियते दीयतेऽसौ; हृ-अच्
     2. the first-born, an elder brother; जनकाग्रजन्मनोः शासनमतिक्रम्य Dk.2.
     3. a Brāhmaṇa (वर्णेषु मध्ये अग्रजातत्वात्, or अग्रात् प्रधानाङ्गात् मुखात् जातत्वात्, ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीत्, तस्मात् त्रिवृत् स्तोमानां मुखम... अग्निर्देवतानां ब्राह्मणो मनुष्याणाम्; तस्माद् ब्राह्मणो मुखेन वीर्यं करोति मुखतो हि सृष्टः Tāṇḍya); अतिवयसमग्रजन्मानम् K.12; अवो- चत् denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedन्मा Dk.13.3; Name of Brahmā, as he was the first to be born in the waters. Compare अग्रजन्मा द्विजे ज्येष्ठभ्रातरि ब्रह्मणि स्मृतम् Nm.

   • -जिह्वा the tip of the tongue.

   • -ज्या (Astronomy) the sign of the amplitude.

   • -दानिन् [अग्रे दानम् अस्य; अग्र- दान-इनि] a (degraded) Brāhmaṇa who takes presents offered in honour of the dead (प्रेतोद्देशेन यद्दानं दीयते तत्प्रति- ग्राही); लोभी विप्रश्च शूद्राणामग्रेदानं गृहीतवान् । ग्रहणे मृतदानानां (ग्रहणात्तिलदानानां Tv.) अग्रदानी बभूव सः ॥ -दानीयः अग्रे दानमर्हति छ Equivalent to अग्रदानिन्.

   • -दूतः a harbinger; कृष्णाक्रोधा- ग्रदूतः Ve.1.22; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedदूतिका Dk.2; महीपतीनां प्रणयाग्रदूत्यः R.6.12;

   • -देवी the chief queen; समग्रदेवीनिवहाग्र- देवी... । Bu.ch.1.15.

   • -धान्यम a cereal grain. (Marâthî जोंधळा), Holcus soraghum or Holcus spicatus. (Marâthî बाजरी).

   • -निरूपणम् predestination; prophecy, determining beforehand.

   • -नीः (णीः) अग्रे नीयते असौ नी-क्विप्, णत्वम्

   • -हारः

     1. a grant of land given by kings (to Brāhmaṇas) for sustenance (अग्रं ब्राह्मणभोजनं, तदर्थं ह्रियन्ते राजधनात् पृथक् क्रियन्ते ते क्षेत्रादयः- नीलकण्ठ; क्षेत्रोत्पन्नशस्यादुद्धृत्य ब्राह्मणोद्देशेन स्थाप्यं धान्यादि, गुरुकुला- दावृत्तब्रह्मचारिणे देयं क्षेत्रादि, ग्रामभेदश्च Tv.); अग्रहारांश्च दास्यामि ग्रामं नगरसंमितम् Mb.3.64.4. कस्मिंश्चिदग्रहारे Dk.8.9.
     2. the first offering in वैश्वदेव Mb.3.234.47.
     3. that which must be given first.
     4. Equivalent to अग्रहारिन्.

   • -हस्त (denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedकर; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedपाणिः,) the forepart of the hand or arm; अग्रहस्तेन गृहीत्वा प्रसादयैनाम् Ratn.3; forepart of the trunk (of an elephant); often used for a finger or fingers taken collectively; शीतलस्ते denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedस्तः Mk.3; अतिसाध्वसेन वेपते मे denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedस्तः Ratn.1; कुसुमित इव ते denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedस्तः प्रतिभाति M.1.; प्रसारिते denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedस्ते M.4; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedहस्तात्प्रभ्रष्टं पुष्पभाजनम् Ś.4. slipped from the fingers; also the right hand; अथ denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedहस्ते मुकुलीकृताङ्गुलौ Ku.5.63. (अग्रश्चासौ हस्तश्च Malli.). Ki.5.29.

   • -हायनः

     1. (णः) [अग्रः श्रेष्ठः हायनो व्रीहिः अत्र, णत्वम्] the beginning of the year; Name of the month मार्गशीर्ष; (मासानां मार्गशीर्षोऽहम् Bg. 1.35.); denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedइष्टिः नवशस्येष्टिर्यागभेदः.
     2. goal of ambition or object aimed at; ततोऽग्रभूमिं व्यवसायासिद्धेः Ki.17.55; त्वमग्र- भूमिर्निरपायसंश्रया Śi.1.32 (प्राप्यस्थानम्).
     3. the topmost part, pinnacle; विमानdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied Me.71.

   • -महिषी the principal queen.

   • -मांसम् अग्रं भक्ष्यत्वेन प्रधानं मांसम् flesh in the heart, the heart itself; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedसं चानीतं Ve.3.2. morbid protuberance of the liver.

   • -यणम् [अग्रम् अयनात् उत्तरायणात् णत्वं शकंdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied तद्विधानकालोऽस्य अच् (?) Tv.] a kind of sacrificial ceremony. See आग्रयण.

   • -यान Adjective अग्रे यानं यस्य, या-ल्युट् taking the lead, foremost. (-नम्) an army that stops in front to defy the enemy. मनोऽग्रयानं वचसा निरुक्तं नमामहे Bhāg.8.5.26.

   • -यायिन् Adjective अग्रे यास्यति या-णिनि taking the lead, leading the van; पुत्रस्य ते रणशिरस्ययमग्रयायी Ś.7.26. मान- धनाग्रयायी R.5.3,5.62.18.1.

   • -योधिन् अग्रे स्थित्वा युध्यते the principal hero, champion राक्षसानां वधे तेषां denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedधी भविष्यति Rām.; so denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedवीर; कर्मसु चाग्रवीरः.

   • -रन्ध्रम् opening fore-part; त्रासान्नासाग्ररन्ध्रं विशति Māl.1.1.

   • -लोहिता अग्रं लोहितं यस्याः सा a kind of pot-herb (चिल्लीशाक).

   • -संख्या the first place or rank; पुत्रः समारोपयदग्रसंख्याम् R.18.3.

   • -वक्त्रम् Name of a surgical instrument, Suśr.

   • -वातः fresh breeze; अग्रवातमासेवमाना M.1.

   • -शोमा towering beauty or the beauty of the peaks; कैलासशैलस्य यदग्रशोभाम् । Bu. ch.1.3.

   • -संधानी [अग्रे फलोत्पत्तेः प्राक् संधी- यते ज्ञायते ऽनया कार्यम् Tv.] the register of human actions kept by Yama (यत्र हि प्राणिवर्गस्य प्राग्भवीयकर्मानुसारेण शुभा- शुभसूचकं सर्वं लिख्यते सा यमपञ्जिका).

   • -सन्ध्या early dawn; कर्कन्धूनामुपरि तुहिनं रञ़्जयत्यग्रसन्ध्या Ś.4. v.1.

   • -सर Equivalent to यायिन् taking the lead; आयोधनाग्रसरतां त्वयि वीर याते R.5.71.

   • -सारा अग्रं शीर्षमात्रं सारो यस्याः सा

   In the Gita·18·37·18·38·18·39

   यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् ।

   • अग्रेagrelocative singular of the neuter noun agra (beginning, commencement)

   Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

• अग्नि
• अग्निक
• अग्निध्
• अग्निमत्
• अग्निसात्
• अग्नीध्र
• अग्नीय
• अग्नीषोम
• अग्नीषोमीय
• अग्न्या
• अग्मन्
• अग्र
• अग्रत
• अग्रभण
• अग्रह
• अग्राम्य
• अग्राह्य
• अग्रिम
• अग्रिय
• अग्रीय
• अग्रु
• अग्रे
• अग्ऱ्य
• अघ्
• अघ
• अघन
• अघर्म
• अघल
• अघायति
• अघायु
• अघारिन्
• अघोर
• अघोष
• अघोस्
• अघ्न्य
• अघ्रेय
• अङकति
• अङ्क
• अङ्कनम्
• अङ्कस्
• अङ्कसम्
• अङ्कित
• अङ्किन्
• अङ्कु
• अङ्कुट
• अङ्कुपम्
• अङ्कुर
• अङ्कुरक
• अङ्कुश
• अङ्कुशित
• अङ्कुशिन्
• अङ्कूयत्
• अङ्कूर
• अङ्कूष
• अङ्कोट
• अङ्कोलिका
• अङ्क्य
• अङ्ख्
• अङ्ग्
• अङ्ग
• अङ्गकम्
• अङ्गणम्
• अङ्गति
• अङ्गदम्
• अङ्गनम्
• अङ्गना
• अङ्गभ
• अङ्गम्
• अङ्गवम्
• अङ्गस्
• अङ्गार
• अङ्गारक
• अङ्गारकित
• अङ्गारि
• अङ्गारिका
• अङ्गारिणी
• अङ्गारित
• अङ्गारीय
• अङ्गार्या
• अङ्गिकरणिक
• अङ्गिका
• अङ्गिन्
• अङ्गिर्
• अङ्गिर
• अङ्गिरस
• अङ्गिरसामयनम्
• अङ्गिरस्तम
• अङ्गिरस्वत्
• अङ्गीकार
• अङ्गीकृ
• अङ्गीय
• अङ्गु
• अङ्गुरि
• अङ्गुल
• अङ्गुलि
• अङ्गुलिका
• अङ्गुष्ठ
• अङ्गुष्ठ्य
• अङ्गूष
• अङ्ग्य
• अङ्घ्
• अङ्घस्
• अङ्घारि
• अङ्घो
• अङ्घ्रि
• अङ्घ्रिकवारि
• अच्
• अचक्र
• अचक्षुस्
• अचण्ड
• अचतुर
• अचर
• अचरम
• अचल
• अचापल
• अचित्
• अचित
• अचित्त
• अचित्ति
• अचित्वस्