श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry अधिष्ठानम्

  1. अधिष्ठानम्adhiṣṭhānamStanding or being near, being at hand, approach (सन्निधि); अत्राधिष्ठानं कुरु take a seat here.

    [अधि-स्था-ल्युट्]

    1. Standing or being near, being at hand, approach (सन्निधि); अत्राधिष्ठानं कुरु take a seat here.
    2. Resting upon, occupying, inhabiting, dwelling in, locating oneself in; प्राणाधिष्ठानं देहस्य etc.
    3. A position, site, basis, seat; त्र्यधिष्ठानस्य देहिनः Ms.12.4; इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते Bg.3.4, 18.14 the seat (of that desire.)
    4. Residence, abode; नगरं राजाधिष्ठानम् Pt.1.; so धर्मdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied; a place, locality, town; सर्वाविनयाधिष्ठानतां गच्छन्ति K.16; कस्मिंश्चिदधिष्ठाने in a certain place.
    5. Authority, power, power of control, presiding over; अनधिष्ठानम् H.3.83. lose of position, dimissal from a post (of authority); समर्थस्त्वमिमं जेतुमधिष्ठानपराक्रमैः Rām.; ययेह अश्वैर्युक्तो रथः सार- थिनाऽधिष्ठितः प्रवर्तते तथा आत्माधिष्ठानाच्छरीरम् Gaudapāda; महाश्वेताकृताच्च सत्याधिष्ठानात् K.346 appeal or reference to truth.
    6. Government, dominion.
    7. A wheel (of a car etc.) अधिष्ठानं मनश्चासीत्परिरथ्या सरस्वती Mb.8.34.34; 5.178.74.
    8. A precedent, prescribed rule.
    9. A benediction. Compare अधिष्ठानं चक्रपुरप्रभावाध्यासनेष्वपि । Nm.
    10. Destruction (?); अमित्राणामधिष्ठानाद्वधाद् दुर्योधनस्य च । भीम दिष्ट्या पृथिव्यां ते प्रथितं सुमहद्यशः ॥ Mb.9.61.14.
    11. Couch, seat, bed; साधिष्ठानानि सर्वशः Rām.6.75.19.
    12. A butt (for an allurement.) तस्माद् ब्राह्ममधिष्ठानं कृत्वा कार्ये चतुर्विधे । Kau. Atmanepada 1.1.

    Derived forms and compounds

    • -अधिकरणम् Municipal Board. (अधिष्ठान Equivalent to city; अधिकरण Equivalent to court and office of administration) EI,XV, p.143; XVII. p. 193 f; XX, pp.61 ff.

    • -शरीरम् A body which forms the medium between the subtle and the gross body.

    In the Gita3·4018·14

    इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते ।

    indriyāṇi mano buddhirasyādhiṣṭhānamucyate, — The senses, mind and intellect are its seat; enveloping knowledge by these it bewilders the embodied soul. 3·40
    • अधिष्ठानम्adhiṣṭhānamnominative or accusative singular of the neuter noun adhiṣṭhāna (a seat, substratum, receptacle)
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under अ

Part 10 of 52 अधिराज्यम् – अध्युष्टAll parts
  1. अ – अक्तु
  2. अक्त्रम् – अग्नायी
  3. अग्नि – अचित्वस्
  4. अचिन्तित – अञ्जलिका
  5. अञ्जस् – अतिचमू
  6. अतिचर् – अतिरोग
  7. अतिलङ्घनम् – अत्याचार
  8. अत्यादित्य – अद्रव्यम्
  9. अद्रि – अधिराज्
  10. अधिराज्यम् – अध्युष्ट
  11. अध्युष्ट्र – अनमितंपच
  12. अनमित्र – अनानुपूर्व्यम्
  13. अनानुभूति – अनिर्देश
  14. अनिर्देश्य – अनुगामुक
  15. अनुगिरम् – अनुनिर्देश
  16. अनुनिर्वाप – अनुब्राह्मणम्
  17. अनुब्राह्मणिन् – अनुवाक
  18. अनुवाक्या – अनुसाम
  19. अनुसामन्त – अन्तरेण
  20. अन्तर्गत – अन्वारभ्
  21. अन्वारभ्य – अपतानक
  22. अपतानकिन् – अपरिक्रम
  23. अपरिक्लेश – अपसर
  24. अपसरणम् – अपाष्टि
  25. अपाष्ठ – अप्रकृति
  26. अप्रकृष्ट – अप्राप्त
  27. अप्राप्ति – अभिक्रमणम्
  28. अभिक्रान्तिन् – अभिनन्द्
  29. अभिनन्द – अभिमाद्यत्क
  30. अभिमान – अभिव्याप्
  31. अभिव्यापक – अभिसायम्
  32. अभिसार – अभ्यर्थनम्
  33. अभ्यर्थनीय – अभ्युपगम्
  34. अभ्युपगम – अमिनत्
  35. अमिलातकम् – अयशस्
  36. अयशस्य – अरातीयु
  37. अरातीवन् – अर्थत
  38. अर्थना – अलाञ्छन
  39. अलाण्डु – अवक्रुष्ट
  40. अवक्रोश – अवज्ञा
  41. अवज्ञात – अवनामिन्
  42. अवनाय – अवरुग्ण
  43. अवरुदित – अवष्वन्
  44. अवष्वाण – अवाच्
  45. अवाचीन – अविनाश
  46. अविनिगम – अवेक्षमाण
  47. अवेक्षा – अशारीरिक
  48. अशाश्वत – अश्विनी
  49. अश्विमत् – असक्त
  50. असक्ति – असुष्वि
  51. असुसू – अस्वतन्त्र
  52. अस्वत्वम् – अह्वला