Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry आरम्भ

आरम्भārambhaBeginning, commencement; ˚उपायः plan of commencement; नृत्तारम्भे हर पशुपते- रार्द्रनागाजिनेच्छाम् Me.38.
[आ-रभ्-घञ् मुम्]
1. Beginning, commencement; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedउपायः plan of commencement; नृत्तारम्भे हर पशुपते- रार्द्रनागाजिनेच्छाम् Me.38.
2. An introduction.
3. (a) An act, undertaking, deed, work; आगमैः सदृशारम्भः R.1.15; Ku.7.71; V.3; Bh.2.69; R.7.31; Bg.12.16. Compare also आरम्भस्य शब्दपूर्वत्वात् । MS.11.1.1 (शबर writes आरम्भो व्यापारः क्रियेत्यनर्थान्तरम् ।). (b) Preparation; Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)4. (c) A thing begun; Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)4.
4. Haste, speed, velocity; चण्डारम्भः समीरः Ve.2.19.
5. Effort, exertion; Bg.14.12.
6. Scene, action; चित्रार्पितारम्भ इवावतस्थे R.2.31.
7. Pride.
8. Killing, slaughter.
9. The first act that is done.
10. The first movement or activity on the part of man; आरम्भो हि प्रथमः पदार्थः स्यात् । प्रथमं वा पुरुषस्य प्रवर्तनम् । (Equivalent to प्रथमप्रवर्तन- मारम्भः औदासीन्याद् व्यावृत्तिः पुरुषस्य व्यापृतता) ŚB. on MS. 1.14.
Derived forms and compounds
- -भाव्यत्वम् The fact of being produced through activity; कर्मणि आरम्भभाव्यत्वात् कृषिवत् प्रत्यारम्भं फलानि स्युः । MS.11.1.2.
- -रुचि Adjective Enjoying new undertakings. आरम्भरुचिताऽधैर्यमसत्कार्यपरिग्रहः । Ms.12.32.
In the Gita14·12

लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा ।

lobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā, — Greed, seeking impulsions, initiative of actions, unrest, desire – all this mounts in us when rajas increases. 14·12
- आरम्भःārambhaḥnominative singular of the masculine noun ārambha (initiative, beginning).
Source: ApteSearch all dictionaries Analyse the word

Browse by letter

Headwords under आ

Part 9 of 14 आय – आरुकAll parts