Apte Dictionary

1. कालkālaa.(-ली f.)

   1. (-ली Feminine)
   2. Black, of a dark or dark-blue colour; Rām.5.17.9. Mb.8.49.48.
   3. Injuring, hurting.

   Derived forms and compounds

   • -ला

     1. Name of several plants.
     2. Name of a daughter of Dakṣa.
     3. An epithet of Durgā.

   • -लः

     1. The black or dark-blue colour.
     2. Time (in general); विलम्बितफलैः कालं निनाय स मनोरथैः R.1.33; तस्मिन्काले at that time; काव्यशास्त्रविनोदेन कालो गच्छति धीमताम् H.1.1 the wise pass their time etc.
     3. Fit or opportune time (to do a thing), proper time or occasion; (with Genitive, Locative, Dative, or Infinitive); R.3.12,4.6,12.69; पर्जन्यः कालवर्षी Mk.1.6; काले वर्षतु पर्जन्यः etc.
     4. A period or portion of time (as the hours or watches of a day); षष्ठे काले दिवसस्य V.2.1. Ms.5.153.
     5. The weather.
     6. Time considered as one of the nine dravyas by the Vaiśeṣikas.
     7. The Supreme Spirit regarded as the destroyer of the Universe, being a personification of the destructive principle; कालः काल्या भुवनफलके क्रीडति प्राणिशारैः Bh.3.39.
     8. (a) Yama, the god of death; कः कालस्य न गोचरान्तरगतः Pt.1.146. (b) Death, time of death; स हि कालोऽस्य दुर्मतेः Rām.7.64.1.
     9. Fate, destiny.
     10. The black part of the eye.
     11. The (Indian) cuckoo.
     12. The planet Saturn.
     13. Name of Śiva; Name of Rudra; उग्ररेता भवः कालो वामदेवो धृतव्रतः Bhāg.3.12.12.
     14. A measure of time (in music or prosody).
     15. A person who distils and sells spirituous liquor.
     16. A section, or part.
     17. A red kind of plumbago.
     18. Resin, pitch.
     19. Name of an enemy of Śiva.
     20. (with the Jainas) One of the nine treasures.
     21. A mystical name for the letter म्.
     22. Name of the one of four contentments mentioned in साङ्ख्यकारिका; प्रकृत्युपादानकालभागाख्याः Śāṅ. K.5.
     23. a bee.
     24. a sparrow.
     25. the Chātaka bird.

   • -अत्ययः

     1. delay, lapse of time.
     2. loss by lapse of time. अध्यक्षः 'presiding over time', epithet of the sun.
     3. the Supreme Soul.

   • -अनुनादिन्

     1. Masculine
     2. (र्यम्) a yellow fragrant wood (पीतचन्दन).
     3. Sissoo wood.

   • -अन्तकः time, regarded as the god of death, and the destroyer of every thing.

   • -अनुसारकः

     1. Tagara tree.
     2. yellow sandal.

   • -अनुसारिः, -अनुसारिन्, -अनुसारिवा, -अनुसार्यः, -र्यकः benzoin or benjamin.

   • -लम्

     1. Iron. क्षुरो भूत्वा हरेत्प्राणान्निशितः कालसाधनः Mb.1.14.89.
     2. A kind of perfume.

   • -अयसम् iron.

   • -अक्षरिकः a scholar, one who can read and decipher.

   • -अगरु Neuter a kind of sandal tree, black kind of aloe; कालागुरुर्दहनमध्यगतः सम- न्ताल्लोकोत्तरं परिमलं प्रकटीकरोति Bv.1.7, R.4.81. (-Neuter) the wood of that tree. शिरांसि कालागुरुधूपितानि Ṛs.4.5;5.5.

   • -ली

     1. Blackness.
     2. Ink, black ink.
     3. An epithet of Pārvatī, Śiva's wife.
     4. A row of black clouds.
     5. A woman with a dark complexion.
     6. Name of Satyavatī, mother of Vyāsa. जनयामास यं काली शक्तेः पुत्रात्पराशरात् Mb.1.6.2; Bu. ch.4.76.
     7. Night.
     8. Censure, blame.
     9. One of the seven tongues of Fire: काली कराली च मनोजवा च सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा । स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी लेलायमाना इति सप्तजिह्वाः ॥ Muṇḍ.1.2.4.
     10. A form of Durgā कालि कालि महा- कालि सीधुमांसपशुंप्रिये Mb.4.6.17. कालीतनयः a buffalo.
     11. One of the Mātṛis or divine mothers.
     12. Name of a wife of Bhīma.
     13. A sister of Yama.
     14. A kind of learning (महाविद्या)
     15. A small shrub used as a purgative.
     16. A kind of insect.

   • -अष्टकम्

     1. first to eighth days of the dark half of the month आषाढ (festival period of कालभैरव)
     2. a stotra of कालभैरव by Śhaṅkarāchārya.

   • -आकृष्ट

     1. Adjective अग्निः, अनलः the destructive fire at the end of the world.
     2. an epithet of Rudra.
     3. a kind of bead (रुद्राक्ष).

   • -अङ्ग Adjective having a dark-blue body (as a sword with a dark-blue edge) Mb.4.8.1.;

   • -अजिनम् the hide of a black antelope.

   • -अञ्जनम् a sort of collyrium; न चक्षुषोः कान्तिविशेषबुद्ध्या कालाञ्जनं मङ्गलमित्युपात्तम् Ku.7.2,82. (-नी) a small shrub used as a purgative (Marâthî काळी कापशी).

   • -अण्डजः the (Indian) cuckoo.

   • -अतिक्रमः, -क्रमणम् delay, being late; कालातिक्रमणं वृत्तेर्यो न कुर्वति भूपतिः Pt.1.154.

   • -अतिपातः, -अतिरेकः loss of time, delay; Māl.2.

   • -अतीत

     1. Adjective elapsed, passed by.
     2. led to death.
     3. produced or brought by time.

   • -आत्मक Adjective depending on time or destiny.

   • -आत्मन् Masculine the Supreme Spirit.

   • -आदिकः The month चैत्र.

   • -अन्तरम्

     1. an interval.
     2. a period of time.
     3. another time or opportunity. denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedआवृत Adjective hidden or concealed in the womb of time. denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedक्षम Adjective able to bear delay; अकालक्षमा देव्याः शरीरावस्था K.263; Ś.4. denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedप्रेक्षिन् Pt.3.172. denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedविषः an animal venomous only when enraged, as a rat.

   • -अभ्रः a dark, watery cloud.

   • -अयनम् See कालचक्र Bhāg.5.22.11.

   • -अवधिः appointed time.

   • -अवबोधः knowledge of time and circumstances; Māl.3.11.

   • -अशुद्धिः Feminine

   • -अशौचम् period of mourning, ceremonial impurity caused by the birth of a child or death of a relation in the family; see अशौच.

   • -आम्रः

     1. a mango-kind; कालाम्ररसपीतास्ते नित्यं संस्थित- यौवनाः Mb.6.7.18.
     2. Name of a Dvīpa; Hariv.

   • -आयसम् iron. -Adjective made of iron; ततः कालायसं शूलं कण्टकैर्बहुभिश्च तम् Rām.7.8.15.

   • -उप्त Adjective sown in due season.

   • -कञ्जम् a blue lotus.

   • -कटम्, -कटः an epithet of Śiva; Mb.13.

   • -कण्ठः

     1. a peacock.
     2. a sparrow.
     3. a wagtail.
     4. a gallinule.
     5. an epithet of Śiva; कालिन्दीकालकण्ठः कलयतु कुशलं कोऽपि कापालिको नः Udb.; Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)6.

   • -कण्ठी Pārvatī, the wife of कालकण्ठ id est, that is शिव. नृत्यन्तीमिव रजनी नटीं प्रतीमो गानश्री- र्विलसति नाथ कालकण्ठी Rām Ch.7.23.

   • -कण्टक, -कण्ठकः a gallinule.

   • -कण़्डकः a water-snake.

   • -करणम् appointing or fixing time.

   • -कर्णिका, -कर्णी misfortune.

   • -कर्मन्

     1. Neuter
     2. death.
     3. destruction; त्रैलोक्यं तु करिष्यामि संयुक्तं काल- कर्मणा Rām.3.64.62.

   • -कलायः dark pulse.

   • -कल्प a fatal, deadly.

   • -कल्लकः A water-snake.

   • -कालः Supreme Being.

   • -कीलः noise.

   • -कुण्ठः Yama.

   • -कुष्ठः a myrrh.

   • -कूटः, -टम् (a) a deadly poison; अहो बकी यं स्तनकाल- कूटं अपाययत् Bhāg.3.2.23; Ś.6. (b) the poison churned out of the ocean and drunk by Śiva; अद्यापि नोज्झति हरः किल कालकूटम् Ch. Parasmaipada5. कालकूटस्य जननीं तां स्तुवे वामलोचनाम् Vb.

   • -कूटकः a poison; Mb.1.

   • -कृत्

     1. Masculine
     2. the sun.
     3. a peacock.
     4. Supreme Spirit.

   • -क्रिया

     1. fixing a time.
     2. death.

   • -कृत

     1. produced by time.
     2. fixed, appointed.
     3. lent or deposited,
     4. done for a long time. (-तः) the sun.

   • -क्रमः lapse of time, course of time; कालक्रमेण in course or process of time; Ku.1.19.

   • -क्षेपः

     1. delay, loss of time; कालक्षेप ककुभसुरभौ पर्वते पर्वते ते (उत्पश्यामि) Me.22; मरणे कालक्षेपं मा कुरु Pt.1.
     2. passing the time.

   • -खञ्जम्, -खञ्जनम् -खण्डम् the liver; स्वादुकारं कालखण्डोपदंशम् Śi.18.77.

   • -गङ्गा the river Yamunā.

   • -ग्रन्थिः a year.

   • -घातिन् Adjective killing by degrees or slowly (as a poison).

   • -चक्रम्

     1. the wheel of time (time being represented as a wheel always moving).
     2. a cycle.
     3. (hence Figurative) the wheel of fortune, the vicissitudes of life. (-क्रः) an epithet of the sun.

   • -चिह्नम् a symptom of approaching death.

   • -चोदित Adjective summoned by the angel of death.

   • -जोषकः One who is satisfied with sparse food at the proper time.

   • -ज्येष्ठः Adjective senior in years, grown up; Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)5.12.

   • -ज्ञ

     1. Adjective knowing the proper time or occasion (of any action); अत्यारूढो हि नारीणामकालज्ञो मनोभवः R.12.33; Śi.2.83.
     2. (ज्ञः) an astrologer.
     3. a cock.

   • -ज्ञानिन् Masculine an epithet of Śiva.

   • -तिन्दुकः a kind of ebony.

   • -त्रयम् the three times; the past, the present, and the future; denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedदर्शी K.46.

   • -दण्डः death; श्रेयस्त्रैविक्रमस्ते वितरतु विबुधद्वेषिणां कालदण्डः Dk.

   • -दमनी an epithet of Durgā.

   • -दष्ट Adjective doomed to death; कालदष्टं नृपं ज्ञात्वा Bm.1.18.

   • -धर्मः, -धर्मन्

     1. Masculine
     2. the line of conduct suitable to any particular time.
     3. the law or rule of time.
     4. effects proper to the time.
     5. fated time, death; कालधर्मं गते सगरे Rām.1.42.1. न पुनर्जीवितः कश्चित्कालधर्ममुपागतः Mb.; परीताः काल- धर्मणा etc.

   • -धारणा prolongation of time.

   • -नरः (in astrology) the figure of a man's body.

   • -नाथः ;

   • -निधिः Śiva.

   • -नियोगः decree of fate or destiny; लङ्घ्यते न खलु काल- नियोगः Ki.9.13.

   • -निरूपणम् determination of time, chronology.

   • -निर्यासः Bdellium (Marâthî गुग्गुळ).

   • -पृष्ठम्

     1. a species of antelope.
     2. a heron.

   • -नेमिः

     1. the rim of the wheel of time.
     2. Name of a demon, uncle of Rāvaṇa, deputed by him to kill Hanūmat.
     3. Name of a demon with 1 hands killed by Viṣṇu. denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedअरिः, रिपुः, हरः, हन् Masculine epithets of Kṛiṣṇa.

   • -पक्व Adjective ripened by time; id est, that is spontaneously; Ms.6.17,21; Y.3.49.

   • -परिवासः standing for a time so as to become stale.

   • -पर्णः the flower plant (Marâthî नगर).

   • -पर्ययः a delay (कालातिक्रम); वक्तुमर्हसि सुग्रीवं व्यतीतं कालपर्यये Rām.4.31.8.

   • -पर्यायः the revolution or course of time; मन्ये लोकविनाशोऽयं कालपर्यायनोदितः Mb.11.15.41.

   • -पाशः the noose of Yama or death.

   • -पाशिकः a hangman.

   • -पु

     1. (पू) रुषः an attendant of Yama.
     2. (कम्) Name of the bow of Karṇa; Ve.4.
     3. a bow in general.

   • -प्रभातम् autumn or Śarad; (the two months following the rainy season considered as the best time).

   • -बन्धन Adjective being under control of death (काल); प्रत्यक्षं मन्यसे कालं मर्त्यः सन् कालबन्धनः Mb.3.35.2.

   • -भक्षः an epithet of Śiva.

   • -भृत् Masculine the sun.

   • -भैरवः an epithet of Śiva.

   • -मल्लिका, -मान (लः) the plant ocimum (Marâthî तुळस).

   • -मालम् a measure of time.

   • -मुखः a species of ape; Mb.3.292.12.

   • -मेषी, -मेशिका

   • -मेषिका Feminine the Manjiṣṭha plant.

   • -यवनः a kind of yavanas and enemy of Kṛiṣṇa and an invincible foe of the Yādavas. Kṛiṣṇa, finding it impossible to vanquish him on the field of battle, cunningly decoyed him to the cave where Muchakunda was sleeping who burnt him down.

   • -यापः, -यापनम् procrastination, delay, putting off.

   • -योगः fate, destiny.

   • -योगतः according to the requirements of the time; Pt.1.184.

   • -योगिन् Masculine an epithet of Śiva.

   • -रात्रिः, -रात्री Feminine

   • -संरोधः

     1. keeping back for a long time; Ms.8.143.
     2. lapse of a long period of time; Ms.8.143.

   • -सदृश Adjective opportune, timely.

   • -समन्वित, -समायुक्त Adjective dead; Rām.2.65.16.

   • -संपन्न Adjective dated, bearing a date.

   • -सर्पः the black and most poisonous variety of the snake; Gīt.1.12.

   • -सारः

     1. the black antelope. (-रम्) a yellow sort of sandal wood.Adjective having a black centre or pupil; न कालसारं हरिणं तदक्षिद्वयं प्रभुर्बुद्धुमभून्मनोभूः Name6.19. सूत्रम्, सूत्रकम् thread of time or death.
     2. Name of a particular hell; Y.3.222; Ms.4.88.

   • -स्कन्दः the Tamāla tree.

   • -स्वरूप Adjective terrible as death, (deathlike in form).

   • -हरः an epithet of Śiva.

   • -हरणम् loss of time, delay; Ś.3; Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)5; यात्वन्येन (वरेण) विहाय कालहरणं रामो वनं दण्डकाम् Mv.4.41.

   • -हानिः

     1. Feminine delay; मामक्षमं मण्डनकालहानेर्वेत्तीव बिम्बाधरबद्धतृष्णम् R.13.16.
     2. a dark night.
     3. a sister of Yama.
     4. the Amāvasyā on which lamps are lighted (in the Divali holidays).
     5. the night of destruction at the end of the world (identified with Durgā); कालरात्रीति तां (सीतां) विद्धि सर्वलङ्का- विनाशिनीम् Rām.5.51.34.
     6. a particular night in the life of man, on the 7th day of the 7th month of the 77th year.

   • -रुद्रः Rudra regarded as the fire that is to destroy the world.

   • -लवणम् the बिड salt. (Marâthî संचळखार) -लोहक्, -लौहम् steel.

   • -वलनम् the armour.

   • -विप्रकर्षः prolongation of time. विषयबाहुल्यं कालविप्रकर्षश्च स्मृतिं प्रमुष्णाति Mv.5.9.

   • -विभक्तिः Feminine a section or part of time; Ms.1.24.

   • -वृद्धिः Feminine periodical interest (payable monthly, quarterly, or at stated times); Ms.8.153.

   • -वृन्तः a kind of pulse (कुलत्थ).

   • -वेला the time of Saturn,id est, that is a particular time of the day (half a watch every day) at which any religious act is improper.

   • -संकर्षा a girl nine years old personating Durgā at a festival.

   • -संकर्षिन् Adjective shortening time (as a mantra); कालसंकर्षिणीं विद्यां दीक्षापूर्वमुपादिशत् Ks.68.65.

   • -संगः Adjective delay; जानामि कार्यस्य च कालसंगम् Rām.4.33.53.

   In the Gita·4·2·4·38·8·7·8·27·8·23

   स कालेनेह महता योगो नष्टः परंतप ॥

   • कालेनkālenainstrumental singular of the masculine noun kāla (time).
   • कालेषुkāleṣulocative plural of the masculine noun kāla (time).
   • कालम्kālamaccusative singular of the masculine noun kāla (time).

   Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

• कार्ण
• कार्णाटभाषा
• कार्तयुग
• कार्तवीर्य
• कार्तस्वरम्
• कार्तान्तिक
• कार्तिक
• कार्तिकिक
• कार्तिकेय
• कार्त्स्न्यम्
• कार्पट
• कार्पटिक
• कार्पणी
• कार्पण्यम्
• कार्पाणम्
• कार्पास
• कार्पासिक
• कार्पासिका
• कार्म
• कार्मण
• कार्मणत्वम्
• कार्मान्तिक
• कार्मार
• कार्मारकम्
• कार्मारिक
• कार्मिक
• कार्मिक्यम्
• कार्मुक
• कार्य
• कार्यत
• कार्यवशात्
• कार्यिक
• कार्यिन्
• कार्शानव
• कार्श्यम्
• कार्ष
• कार्षापण
• कार्षापणिक
• कार्षि
• कार्षिक
• कार्षीवण
• कार्ष्ण
• कार्ष्णाजिनि
• कार्ष्णायस
• कार्ष्णि
• कार्ष्ण्यम्
• कार्ष्मन्
• कार्ष्य
• काल
• कालक
• कालकुञ्च
• कालङ्कत
• कालञ्जर
• कालधौतम्
• कालन
• कालशे
• कालाप
• कालापकम्
• कालायनी
• कालिक
• कालिङ्ग
• कालित
• कालिदास
• कालिनी
• कालिन्द
• कालिमन्
• कालिय
• कालीक
• कालीची
• कालीन
• कालीयक
• कालीयम्
• कालुष्यम्
• कालेय
• कालेयक
• कालेयरु
• कालोल
• काल्प
• काल्पनिक
• काल्य
• काल्याणकम्
• कावचिक
• कावारम्
• कावृक
• कावेरम्
• कावेरी
• काव्य
• काश्
• काश
• काशि
• काशिक
• काशिका
• काशिन्
• काशिल
• काशिष्णु
• काशी
• काशेय
• काश्मकराष्ट्रक
• काश्मरी
• काश्मल्यम्
• काश्मीर
• काश्मीर्यम्
• काश्यप
• काश्यपि
• काश्यपेय
• काश्यम्
• काश्वरी
• काष
• काषण
• काषाय
• काष्ठकम्
• काष्ठम्
• काष्ठा
• काष्ठिक
• काष्ठिका
• काष्ठीला
• कास्
• कास
• कासर
• कासार