श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry चक्षुस्

  1. चक्षुस्cakṣusredness in the eyes.
    1. redness in the eyes.
    2. 'eye-love', love or liking as expressed by an exchange of glances; पुरश्चक्षूरागस्तदनु मनसोऽनन्यपरता Māl. 6.15; चक्षूरागः कोकिलेषु न परकलत्रेषु K.41 (where the word has sense 1 also).

    Derived forms and compounds

    • -रोगः (चक्षूरोग) a disease of the eye.

    • चक्षुस् cakṣus, Adjective

      1. चक्ष् करणे उसि Uṇ.2.118 Seeing. -Neuter
      2. The eye; दृश्यं तमसि न पश्यति दीपेन विना सचक्षुरपि M.1.9; कृष्णसारे ददच्चक्षुः Ś.1.6; Compare words like घ्राणचक्षुस्, ज्ञानचक्षुस्, नयचक्षुस्, चारचक्षुस् etc.
      3. Sight, look, vision, the faculty of sight; चक्षुरायुश्चैव प्रहीयते Ms.4.41,42.
      4. Light, clearness.
      5. Lustre, splendour.

    • -गोचर Adjective visible, being within the range of the eye.

    • -ग्रहणम् morbid affection of the eye.

    • -दानम् the ceremony of anointing the eyes of an image at the time of consecrating it.

    • -पथः the range of sight, the horizon.

    • -बन्धः blinding the sight; Vās.67.

    • -मलम् the excretion of the eyes.

    • -रागः (चक्षूरागः)

    • -विषयः

      1. the range of sight, ken, presence, visibility; चक्षुर्विषयातिक्रान्तेषु कपोतेषु H.1; Ms.2.198.
      2. an object of sight, any visible object.
      3. the horizon.

    • -श्रवस् Masculine a serpent; तमाशु चक्षुःश्रवसां समूहं मन्त्रेण तार्क्ष्यो- दयकारणेन -श्रुति Masculine (Equivalent to -श्रवस्) गोभिः कण्ठतटस्य हृष्यति पुरो दृक्पश्य चक्षुःश्रुतेः Rāj. T.5.1; Ki.16.42; इति स्म चक्षुःश्रवसां प्रियानले स्तुवन्ति निन्दन्ति हृदा तदात्मनः Name1.28.

    • -हन् Adjective who kills the enemy by the mere glance; सेवे चक्षुर्हणः पार्थानुग्र- वीर्यप्रतापिनः Mb.3.233.22.

    In the Gita5·2711·815·9

    स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः ।

    sparśānkṛtvā bahirbāhyāṁścakṣuścaivāntare bhruvoḥ, — Having put outside of himself all outward touches and concentrated the vision between the eyebrows and made equal the prāṇa and the apāna moving… 5·27
    • चक्षुःcakṣuḥnominative singular of the neuter noun cakṣus (vision, sight, eye).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under च

Part 1 of 6 च – चपलायतेAll parts
  1. च – चपलायते
  2. चपेट – चाण्डम्
  3. चाण्डाल – चिति
  4. चितिका – चुल्
  5. चुलुक – च्यूत
  6. च्योतम् – च्यौत्न