श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry परिग्रह

  1. परिग्रहparigraha1 Seizing, holding, taking, grasping; आसन- रज्जुपरिग्रहे R.9.46; शङ्कापरिग्रहः Mu.1 'taking or entertaining a…
    1. 1 Seizing, holding, taking, grasping; आसन- रज्जुपरिग्रहे R.9.46; शङ्कापरिग्रहः Mu.1 'taking or entertaining a doubt'.
    2. Surrounding, enclosing, encircling, fencing round.
    3. Putting on, wrapping round (as a dress); मौलिपरिग्रहः R.18.38.
    4. Assuming, taking; मानपरिग्रहः Amaru.97; विवाहलक्ष्मीdenotes that the rest of the word under consideration is to be supplied Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)4.
    5. Receiving, taking, accepting, acceptauce; भौमो मुनेः स्थानपरिग्रहोऽयम् R.13.36; अर्ध्यपरिग्रहान्ते 7;12.16; Ku. 6.53; विद्यापरिग्रहाय Māl.1; so आसनपरिग्रहं करोतु देवः Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)3 'your majesty will be pleased to take a seat or sit down'.
    6. Possessions, property, belongings; त्यक्तसर्वपरिग्रहः Bg. 4.21; R.15.55; V.4.26.
    7. Taking in marriage, marriage; नवे दारपरिग्रहे Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)1.19; Māl.5.27; असंशयं क्षत्रपरिग्रह- क्षमा Ś.1.22; न हि गणयति क्षुद्रो जन्तुः परिग्रहफल्गुताम् Bh.1.9.
    8. A wife, queen; प्रयतपरिग्रहद्वितीयः R.1.95,92;9.14; 11.33;16.8; Ś.5.28,31; परिग्रहबहुत्वेऽपि Ś.3.19; प्राप श्रियं मुनिवरस्य परिग्रहोऽसौ Rām. Ch.
    9. Taking under one's protection, favouring; धन्याः स्मो वः परिग्रहात् Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)7. 11; M.1.13; कुर्वन्ति पाण्डवपरिग्रहमेव पौराः Pañch.1.2.
    10. Attendants, followers, train, retinue, suite; परिग्रहेण सर्वेण कोषेण च महीयसा Śiva.B.8.4.
    11. A household, family, members of a family.
    12. The seraglio or household of a king, harem.
    13. Anything received, a present; राजपरिग्रहोऽयम् Ś.1.
    14. Assent, consent.
    15. Taking possession of, acquiring.
    16. A claim.
    17. Entertaining, honouring, receiving (a guest etc.). Mb.1.195.1.
    18. An entertainer.
    19. Assistance.
    20. A husband.
    21. Respect, reverence.
    22. Grace, favour.
    23. Comprehension, understanding.
    24. Undertaking, performing.
    25. Subjugation; धर्षितो मत्परिग्रहः Mb.12.32.55.
    26. Dominion.
    27. Punishment.
    28. Connection, relation.
    29. Summing up, totality.
    30. A house, residence.
    31. Removing, taking away.
    32. A curse; निर्मुक्तनिष्ठुरपरिग्रहपाशबन्धः Rām. Ch. (Compare पत्नीपरिजनादानमूलशापाः परिग्रहाः Ak.).
    33. (In Vedic Grammar) The double mention of a word both before and after इति.
    34. The form which precedes इति.
    35. Root, origin.
    36. The eclipse of the sun or moon.
    37. An oath.
    38. The rear of an army.
    39. Name of Viṣṇu.
    40. The body; आश्रयन्त्याः स्वभावेन मम पूर्वपरिग्रहम् Mb.12. 32.57. (com. स्वभावेन चित्तेन मम परिग्रहं शरीरं आश्रयन्त्याः).
    41. Administration; राज्यपरिग्रहः Mb.12.32.51.

    Derived forms and compounds

    • -अर्थीय Adjective generalizing; having the sense of comprehension; Nir.1.7.

    • -द्वितीय Adjective accompanied by one's wife or family.

    • -बहुत्वम् multitude of wives.

    In the Gita18·53

    अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् ।

    ahaṅkāraṁ balaṁ darpaṁ kāmaṁ krodhaṁ parigraham, — Having put away egoism, violence, arrogance, desire, wrath, the sense and instinct of possession, free from all I-ness and my-ness, calm and… 18·53
    • परिग्रहम्parigrahamaccusative singular of the masculine noun parigraha (the sense or instinct of possession).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under प

Part 4 of 38 परि – परिचिन्त्All parts
  1. प – पठक
  2. पठनम् – पनस्यति
  3. पनस्यु – पराहन्
  4. परि – परिचिन्त्
  5. परिचिन्तनम् – परिनिष्पत्ति
  6. परिन्यास – परिमृज्
  7. परिमृद् – परिशुश्रूषा
  8. परिशुष् – परेत
  9. परेति – पर्वतीकृ
  10. पर्वतीय – पाचक
  11. पाचन – पादक्रमिक
  12. पादयति – पारिन्द्र
  13. पारिपन्थिक – पाशिक
  14. पाशिक्यम् – पिनाकी
  15. पिन्यास – पुण्ड्
  16. पुण्ड – पुष्पंधय
  17. पुष्पकम् – पृषोदर
  18. पृषोद्यानम् – पौंश्चलेय
  19. पौंश्चल्यम् – प्रकाश्
  20. प्रकाश – प्रघुण
  21. प्रघूर्ण – प्रण
  22. प्रणख – प्रतिग्रहिन्
  23. प्रतिग्रहीतृ – प्रतिबन्धि
  24. प्रतिबन्धिन् – प्रतिशक्
  25. प्रतिशम – प्रतीपायते
  26. प्रतीरम् – प्रत्युत्क्रम
  27. प्रत्युत्थानम् – प्रधानेन
  28. प्रधारण – प्रभञ्ज्
  29. प्रभञ्जनम् – प्रमेदित
  30. प्रमेय – प्रवयस्
  31. प्रवर – प्रवेल
  32. प्रवेश – प्रसारणम्
  33. प्रसारिणी – प्रहर्षणम्
  34. प्रहर्षित – प्राति
  35. प्रातिका – प्रार्थनीय
  36. प्रार्थयितृ – प्रेङ्ख्
  37. प्रेङ्ख – प्लक्ष
  38. प्लव – प्सुर