श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry पर्याय

  1. पर्यायparyāya1 Going or winding round, revolution.
    1. 1 Going or winding round, revolution.
    2. Lapse, course, expiration (of time) कालपर्याययोगेन राजा मित्रसहोऽभवत् Rām.7.65.17.
    3. Regular recurrence or repetition.
    4. Turn, succession, due or regular order; पर्यायसेवामुत्सृज्य Ku.2.36; Māl 9.32; Ms.4.87; Mu.3.27.
    5. Method, arrangement.
    6. Manner, way, method of proceeding.
    7. A synonym, convertible term; पर्यायो निधनस्यायं निर्धनत्वं शरीरिणाम् Pt.2.99; पर्वतस्य पर्याया इमे etc.
    8. An opportunity, occasion.
    9. Creation, formation, preparation, manufacture; लोकपर्याय- वृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतरः Mb.12.174.3.
    10. Comprehensiveness.
    11. A strophe of a hymn.
    12. Property, quality.
    13. A means, stratagem (उपाय); न पर्यायोऽस्ति यत् साम्यं त्वयि कुर्युर्विशांपते Mb.5.73.7.
    14. End (अन्त); पर्यायकाले धर्मस्य प्राप्ते कलिरजायत Mb.5.74.12.
    15. Contrariety, reverse; कालपर्यायमाज्ञाय मा स्म शोके मनः कृथाः Mb.6.2.5.
    16. (In Rhet.) A figure of speech; see K. Parasmaipada1; Chandr.5.18,19; S. D.733. [Note. पर्यायेण is often used adverbially in the sense of:
    17. in turn or succession, by regular gradation, (Opposite of तन्त्रेण); पर्यायेण क्रियायामेवं दोषः । तन्त्रेण तु क्रियायां भवति क्वचित् संभवः । ŚB. on MS.6.2.2.
    18. Occassionally, now and then; पर्यायेण हि दृश्यन्ते स्वप्नाः कामं शुभाशुभाः Ve.2.14].
    19. Alternately; मत्सदृशं किमपि पुरूपं मां च पर्यायेण निर्वर्ण- यन्ती Dk.5.

    Derived forms and compounds

    • -अन्नम् food intended for another.

    • -उक्तम् a figure of speech in Rhetoric; it is a circumlocutory or periphrastic way of speaking, when the fact to be intimated is expressed by a turn of speech or periphrasis; Exempli gratia, for example see Chandr.5.66. or S. D.733.

    • -क्रमः order of succession.

    • -च्युत Adjective supplanted, superseded.

    • -वचनम्, -शब्दः a synonym.

    • -वाचकः Adjective expressing a corresponding notion.

    • -शयनम् alternate sleeping and watching.

    • -सेवा service by rotation; पर्यायसेवामुत्सृज्य Ku.2.36.

    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under प

Part 9 of 38 परेति – पर्वतीकृAll parts
  1. प – पठक
  2. पठनम् – पनस्यति
  3. पनस्यु – पराहन्
  4. परि – परिचिन्त्
  5. परिचिन्तनम् – परिनिष्पत्ति
  6. परिन्यास – परिमृज्
  7. परिमृद् – परिशुश्रूषा
  8. परिशुष् – परेत
  9. परेति – पर्वतीकृ
  10. पर्वतीय – पाचक
  11. पाचन – पादक्रमिक
  12. पादयति – पारिन्द्र
  13. पारिपन्थिक – पाशिक
  14. पाशिक्यम् – पिनाकी
  15. पिन्यास – पुण्ड्
  16. पुण्ड – पुष्पंधय
  17. पुष्पकम् – पृषोदर
  18. पृषोद्यानम् – पौंश्चलेय
  19. पौंश्चल्यम् – प्रकाश्
  20. प्रकाश – प्रघुण
  21. प्रघूर्ण – प्रण
  22. प्रणख – प्रतिग्रहिन्
  23. प्रतिग्रहीतृ – प्रतिबन्धि
  24. प्रतिबन्धिन् – प्रतिशक्
  25. प्रतिशम – प्रतीपायते
  26. प्रतीरम् – प्रत्युत्क्रम
  27. प्रत्युत्थानम् – प्रधानेन
  28. प्रधारण – प्रभञ्ज्
  29. प्रभञ्जनम् – प्रमेदित
  30. प्रमेय – प्रवयस्
  31. प्रवर – प्रवेल
  32. प्रवेश – प्रसारणम्
  33. प्रसारिणी – प्रहर्षणम्
  34. प्रहर्षित – प्राति
  35. प्रातिका – प्रार्थनीय
  36. प्रार्थयितृ – प्रेङ्ख्
  37. प्रेङ्ख – प्लक्ष
  38. प्लव – प्सुर