श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry पौरुष

  1. पौरुषpauruṣaa.(-षी f.) [पुरुष अण्]
    1. (-षी Feminine) पुरुष अण्
    2. Relating to a man or man in general, human.
    3. Manly, virile.
    4. Secred to Puruṣa..

    Derived forms and compounds

    • -षः A weight which can be carried by one man; Ms.8.44.

    • -षी A woman.

    • -षम्

      1. Human action, man's work, exertion, effort; धिग् धिग् वृथा पौरुषम् Bh.2.88; दैवं निहत्य कुरु पौरुषमात्मशक्त्या Pt.1.361; 2.85.
      2. (a) Heroism, prowess, valour, manliness, courage; पौरुषभूषणः R.15.28;8.28. (b) Strength, power, vigour.
      3. Virility; पौरुषं नृषु Bg.7.8; स्त्रीभूतश्च परं मासं न स्मरिष्यसि पौरुषम् Rām.7.87.29.
      4. Semen virile.
      5. Penis.
      6. The full height of a man, the height to which he reaches with both arms elevated and the fingers extended; जवेऽपि मानेऽपि च पौरुषाधिकम् Name1.57.
      7. Sun-dial.

    In the Gita7·818·25

    प्रणवः सर्ववेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु ॥

    praṇavaḥ sarvavedeṣu śabdaḥ khe pauruṣaṁ nṛṣu. — I am taste in the waters, O son of Kunti, I am the light of sun and moon, I am pranava (the syllable OM) in all the Vedas, sound in ether and manhood… 7·8
    • पौरुषम्pauruṣamnominative or accusative singular of the neuter noun pauruṣa (manhood).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under प

Part 19 of 38 पौंश्चल्यम् – प्रकाश्All parts
  1. प – पठक
  2. पठनम् – पनस्यति
  3. पनस्यु – पराहन्
  4. परि – परिचिन्त्
  5. परिचिन्तनम् – परिनिष्पत्ति
  6. परिन्यास – परिमृज्
  7. परिमृद् – परिशुश्रूषा
  8. परिशुष् – परेत
  9. परेति – पर्वतीकृ
  10. पर्वतीय – पाचक
  11. पाचन – पादक्रमिक
  12. पादयति – पारिन्द्र
  13. पारिपन्थिक – पाशिक
  14. पाशिक्यम् – पिनाकी
  15. पिन्यास – पुण्ड्
  16. पुण्ड – पुष्पंधय
  17. पुष्पकम् – पृषोदर
  18. पृषोद्यानम् – पौंश्चलेय
  19. पौंश्चल्यम् – प्रकाश्
  20. प्रकाश – प्रघुण
  21. प्रघूर्ण – प्रण
  22. प्रणख – प्रतिग्रहिन्
  23. प्रतिग्रहीतृ – प्रतिबन्धि
  24. प्रतिबन्धिन् – प्रतिशक्
  25. प्रतिशम – प्रतीपायते
  26. प्रतीरम् – प्रत्युत्क्रम
  27. प्रत्युत्थानम् – प्रधानेन
  28. प्रधारण – प्रभञ्ज्
  29. प्रभञ्जनम् – प्रमेदित
  30. प्रमेय – प्रवयस्
  31. प्रवर – प्रवेल
  32. प्रवेश – प्रसारणम्
  33. प्रसारिणी – प्रहर्षणम्
  34. प्रहर्षित – प्राति
  35. प्रातिका – प्रार्थनीय
  36. प्रार्थयितृ – प्रेङ्ख्
  37. प्रेङ्ख – प्लक्ष
  38. प्लव – प्सुर