Apte Dictionary

1. प्रकृतिprakṛtibeing in the natural state or condition, natural, genuine; दृष्ट्वा चाप्रकृतिस्थां ताम् Rām.7.58.17.

   1. being in the natural state or condition, natural, genuine; दृष्ट्वा चाप्रकृतिस्थां ताम् Rām.7.58.17.
   2. inherent, innate, incidental to nature; रघुरप्यजयद् गुणत्रयं प्रकृतिस्थं समलोष्ट- काञ्चनः R.8.21.
   3. healthy, in good health.
   4. recovered.
   5. come to oneself.
   6. stripped of everything, bare.
   7. A king's ministers, the body of ministers or counsellors, ministry; अथानाथाः प्रकृतयो मातृबन्धुनिवासिनम् R.12.12; Pt.1.48; अशुद्धप्रकृतौ राज्ञि जनता नानुरज्यते 31.
   8. The subjects (of a king); प्रवर्ततां प्रकृतिहिताय पार्थिवः Ś.7.35; नृपतिः प्रकृतीरवेक्षितुम् R.8.18,1.
   9. The constituent elements of the state (सप्ताङ्गानि), id est, that is 1 the king; -2 the minister; -3 the allies; -4 treasure; -5 army; -6 territory; -7 fortresses etc.; and the corporations of citizens (which is sometimes added to the 7); स्वाम्यमात्य- सुहृत्कोशराष्ट्रदुर्गबलानि च Ak.
   10. The various sovereigns to be considered in case of war; (for full explanation see Kull. on Ms.7.155 and 157).
   11. The eight primary elements out of which everything else is evolved according to the Sāṅkhyas; see Sāṅ. K.3.
   12. The five primary elements of creations (पञ्चमहाभूतानि)id est, that is पृथ्वी, अप्, तेजस्, वायु and आकाश; प्रकृतिं ते भजिष्यन्ति नष्टप्रकृतयो मयि Mb.5.73.17.

   Derived forms and compounds

   • -अमित्रः an ordinary foe; प्रकृत्यमित्रानुत्थाप्य Dk.2.4.

   • -ईशः a king or magistrate.

   • -कल्याण Adjective beautiful by nature.

   • -कृपण Adjective naturally slow or unable to discern; Me.5.

   • -गुणः one of the three constituent qualities of nature; see गुण.

   • -ज Adjective innate, inborn, natural.

   • -तरल Adjective fickle by nature, naturally inconsistent; प्रकृतितरले का नः पीडा गते हतजीविते Amaru.3.

   • -पाठः a list of verbal roots (धातुपाठ).

   • -पुरुषः

     1. a minister, a functionary (of the state); जानामि त्वां प्रकृतिपुरुषं कामरूपं मघोनः Me.6.
     2. a standard or model of a man.

   • -षौ nature and spirit.

   • -भाव Adjective natural, usual. (-वः) natural or original state.

   • -भोजनम् usual food.

   • -मण्डलम् the whole territory of kingdom; अधिगतं विधिवद्यदपालयत् प्रकृतिमण्डलमात्म- कुलोचितम् R.9.2.

   • -लयः absorption into the Prakṛiti, dissolution of the universe.

   • -विकृतिः mutation of the original form.

   • -श्रैष्ठ्यम् superiority of origin; Ms. 1.3.

   • -सिद्ध Adjective inborn, innate, natural; सुजनबन्धुजने- ष्वसहिष्णुता प्रकृतिसिद्धमिदं हि दुरात्मनाम् Bh.2.52.

   • -सुभग Adjective naturally lovely or agreeable.

   • -स्थ Adjective

   • प्रकृतिः prakṛtiḥ, Feminine

     1. The natural condition or state of anything, nature, natural form (Opposite of विकृति which is a change or effect); तं तं नियममास्थाय प्रकृत्या नियताः स्वया Bg. 7.2. प्रकृत्या यद्वक्रम् Ś1.9; उष्णत्वमग्न्यातपसंप्रयोगात् शैत्यं हि यत् सा प्रकृतिर्जलस्य R.5.54; मरणं प्रकृतिः शरीरिणां विकृति- र्जीवितमुच्यते बुधैः R.8.87; Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)7.19; अपेहि रे अत्रभवान् प्रकृतिमापन्नः Ś.2. 'has resumed his wonted nature'; प्रकृतिम् आपद् or प्रतिपद् or प्रकृतौ स्था 'to come to one's senses', 'regain one's consciousness.'
     2. Natural disposition, temper, temperament, nature, constitution; प्रकृतिः खलु सा महीयसः सहते नान्यसमुन्नतिं यया Ki.2.21; कथं गत एव आत्मनः प्रकृतिम् Ś.7. 'natural character'; अपश्यत् पाण्डवश्रेष्ठो हर्षेण प्रकृतिं गतः Mb.39.66 (com. प्रकृतिं स्वास्थ्यम्); so प्रकृतिकृपण, प्रकृतिसिद्ध; see below.
     3. Make, form, figure; महानुभावप्रकृतिः Māl.1.
     4. Extraction, descent; गोपालप्रकृतिरार्यकोऽस्मि Mk.7.
     5. Origin, source, original or material cause, the material of which anything is made; नार्थानां प्रकृतिं वेत्सि Mb.4.49.1; प्रकृतिश्चोपादानकारणं च ब्रह्माभ्युपगन्तव्यम् Ś. B. (see the full discussion on Br. Sūt.1.4.23); यामाहुः सर्वभूतप्रकृतिरिति Ś.1.1; Bhāg.4.28.24.
     6. (In Sāṅ. Philosophy) Nature (as distinguished from पुरुष,) the original source of the material world, consisting of the three essential qualities सत्त्व, रजस् and तमस्. It is also mentioned as one of the four contentments; प्रकृत्युपादानकालभागाख्याः Sāṅ. K.5.
     7. (In Grammar) The radical or crude form of a word to which case-terminations and other affixes are applied; प्रकृतिप्रत्यययोरिवानुबन्धः Ki.13.19.
     8. A model, pattern, standard, (especially in ritualistic works); Bhāg.5.7.5.
     9. A woman.
     10. The personified will of the Supreme Spirit in the creation (identified with माया or illusion); मयाध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम् Bg.9.1.
     11. The male or female organ of generation.
     12. A mother.
     13. (In arith.) A coefficient, or multiplier.
     14. (In anatomy) Temperament of the humours; प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति Bg.3.33.
     15. An animal.
     16. An artisan.
     17. The Supreme Being; न ह्यस्ति सर्वभूतेषु दुःख- मस्मिन् कुतः सुखम् । एवं प्रकृतिभूतानां सर्वसंसर्गयायिनाम् ॥ Mb.12. 152.16.
     18. Eight forms of the Supreme Being; भूमि- रापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च । अहंकार इतीयं मे भिन्ना प्रकृति- रष्टधा ॥ Bg.7.4.
     19. The way of life (जीवन); सतां वै ददतोऽन्नं च लोकेऽस्मिन् प्रकृतिर्ध्रुवा Mb.12.18.27. (Plural)

   In the Gita·3·27·3·29·3·33·9·8·4·6·7·5·9·7·9·12·9·13·11·51·+9

   प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः ।

   • प्रकृतेःprakṛteḥgenitive singular of the feminine noun prakṛti (Nature).
   • प्रकृतिम्prakṛtimaccusative singular of the feminine noun prakṛti (Nature).
   • प्रकृतिprakṛtinominative singular of the feminine noun prakṛti (Nature).
   • प्रकृत्याprakṛtyāinstrumental singular of the feminine noun prakṛti (Nature).

   Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

• प्रकाश
• प्रकाशक
• प्रकाशता
• प्रकाशन
• प्रकाशित
• प्रकाशिन्
• प्रकाश्य
• प्रकिरणम्
• प्रकीर्ण
• प्रकीर्णक
• प्रकीर्तनम्
• प्रकीर्ति
• प्रकीर्तित
• प्रकीर्य
• प्रकुञ्च
• प्रकुप्
• प्रकुपित
• प्रकुलम्
• प्रकूष्माण्डी
• प्रकृ
• प्रकृत
• प्रकृति
• प्रकृतिमत्
• प्रकृष्
• प्रकृष्ट
• प्रकॄ
• प्रकॄत्
• प्रकेत
• प्रकोथ
• प्रकोप
• प्रकोपन
• प्रकोपित
• प्रकोष्ठ
• प्रकोष्ठक
• प्रक्खर
• प्रक्रन्तृ
• प्रक्रम्
• प्रक्रम
• प्रक्रमणम्
• प्रक्रान्त
• प्रक्रिया
• प्रक्रीड
• प्रक्लिन्न
• प्रक्लृप्
• प्रक्लृप्त
• प्रक्लेद
• प्रक्लेदन
• प्रक्वण
• प्रक्वाथ
• प्रक्षपणम्
• प्रक्षय
• प्रक्षर
• प्रक्षरणम्
• प्रक्षल्
• प्रक्षालनम्
• प्रक्षालित
• प्रक्षि
• प्रक्षिप्
• प्रक्षिप्त
• प्रक्षीण
• प्रक्षीवित
• प्रक्षुण्ण
• प्रक्षुद्
• प्रक्षुभ्
• प्रक्षेप
• प्रक्षेपणम्
• प्रक्षोभ
• प्रक्ष्णु
• प्रक्ष्वेडन
• प्रक्ष्वेडा
• प्रक्ष्वेडित
• प्रखर
• प्रख्य
• प्रख्या
• प्रख्यात
• प्रख्याति
• प्रख्यानम्
• प्रख्यापनम्
• प्रगट
• प्रगण्ड
• प्रगण्डी
• प्रगत
• प्रगम्
• प्रगम
• प्रगमनम्
• प्रगर्जनम्
• प्रगल्भ्
• प्रगल्भ
• प्रगल्भता
• प्रगल्भित
• प्रगाढ
• प्रगातृ
• प्रगाथ
• प्रगामन्
• प्रगीत
• प्रगीति
• प्रगुण
• प्रगुणनम्
• प्रगुणयति
• प्रगुणित
• प्रगुणीभू
• प्रगुण्य
• प्रगृहीत
• प्रगृह्यम्
• प्रगे
• प्रगोपनम्
• प्रग्रथनम्
• प्रग्रह्
• प्रग्रह
• प्रग्रहणम्
• प्रग्रहिन्
• प्रग्राह
• प्रग्रीव
• प्रघट्
• प्रघटक
• प्रघटा
• प्रघर्षण
• प्रघस
• प्रघात
• प्रघुण