वर्षvarṣahail stone
Derived forms and compounds
-
-उपलः
- hail stone
- a kind of sweetmeat ball; घनैरमीषां परिवेषकैर्जनैरवर्षि वर्षोपलगोलकावली Name16.1.
-
-करः a cloud. (-री) a cricket.
-
-कालः the rainy season.
-
-केतुः
- a red-flowering Punar-navā.
- produced in the rainy season.
- one year old.
-
-त्रम्
- an umbrella; छायां ते दिनकरभाः प्रबाधमानं वर्षत्रं भरत करोतु मूर्ध्नि शीताम् Rām. 2.17.18. कोशः, षः a month.
- an astrologer.
-
-गणः (Plural) a long series of years; बहून् वर्षगणान् घोरान् Ms.12.54.
-
-गिरिः, -पर्वतः 'a Varṣa mountain', id est, that is one of the mountain-ranges supposed to separate the different divisions of the world from one another; (they are seven: हिमवान् हेमकूटश्च निषधो मेरुरेव च । चैत्रः कर्णी च शृङ्गी च सप्तैते वर्षपर्वताः).
-
-घ्न Adjective protecting from rain.
-
-ज Adjective (वर्षेज also)
-
वर्षः varṣḥ
- र्षम् rṣam, र्षम् वृष् भावे घञ् कर्तरि अच् वा
- Raining, rain, a shower of rain; तपाम्यहमहं वर्षं निगृह्णाभ्युत्सृजामि च Bg.9.19; विद्युत्स्तनितवर्षेषु Ms.4.13; Me.37.
- Sprinkling, effusion, throwing down, a shower of anything; सुरभि सुरविमुक्तं पुष्पवर्षं पपात R.12.12; so शरवर्षः, शिलावर्षः, लाजवर्षः etc.
- Seminal effusion.
- A year (usually only Neuter); इयन्ति वर्षाणि तया सहोग्रमभ्यस्यतीव व्रतमासिधारम् R.13.67; न ववर्ष वर्षाणि द्वादश दशशताक्षः Dk.; वर्षभोग्येण शापेन Me.1.
- A division of the world, a continent; (nine such divisions are usually enumerated: 1 कुरु; 2 हिर- ण्मय; 3 रम्यक; 4 इलावृत; 5 हरि; 6 केतुमाला; 7 भद्राश्व; 8 किंनर; and 9 भारत); यस्मिन् नव वर्षाणि Bhāg.5.16.6. एतदूढगुरुभारभारतं वर्षमद्य मम वर्तते वशे Śi.14.5.
- India (Equivalent to भारतवर्ष).
- A cloud (only Masculine according to Hemachandra).
- A day; अप्राप्तयौवनं बालं पञ्चवर्षसहस्रकम् Rām.7.73.5. (com. वर्षशब्दोऽत्र दिनपरः).
- A place of residence; वर्षमस्य गिरेर्मध्ये रामेण श्रीमता कृतम् Mb.3. 13.12.
-
-अंशः, -अंशकः, -अङ्गः a month.
-
-अम्बु Neuter rain-water.
-
-अयुतम् ten thousand years.
-
-अर्चिस् Masculine the planet Mars.
-
-अवसानम् the autumn or Śarat season.
-
-आघोषः a frog.
-
-आमदः a peacock.
-
-धरः
- a cloud.
- a eunuch, an attendant on the women's apartments; (वर्षधर्ष in the same sense). See वर्षवर.
- the ruler of a Varṣa; वर्षधराभिवादिताभि- वन्दितचरणः Bhāg.5.3.16; also वर्षप-पति.
- a mountain bounding a Varṣa.
-
-पदम् a calender.
-
-पाकिन् Masculine the hog-plum.
-
-पूगः a series or collection of years.
-
-प्रतिबन्धः a drought.
-
-प्रवेगः a heavy shower of rain; वर्ष- प्रवेगा विपुलाः पतन्ति Rām.4.28.45.
-
-प्रियः the Chātaka bird.
-
-रात्रः the rainy season; वर्षरात्रे स्थितो रामः Rām. 4.3.1.
-
-वरः a eunuch, an attendant on the women's apartments; वर्षवराभ्यागारिकैः Kau. Atmanepada 1.21; ये स्वल्पसत्त्वाः प्रथममात्मीयाः स्त्रीस्वभाविनः । जात्या न दुष्टाः कार्येषु ते वै वर्षवराः स्मृताः ॥ Ak.; M.4.4/5; Rām.2.65.7; Mb.9.62.5.
-
-वृद्धिः Feminine birth-day.
-
-शतम् a century, one hundred years.
-
-सहस्रम् a thousand years.
