श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry वाच्य

  1. वाच्यvācyaa.To be spoken, told or said, to be spoken to or addressed; वाच्यस्त्वया मद्वचनात् स राजा R.14.61 'say to the…

    [वच्-कर्मणि ण्यत्]

    1. To be spoken, told or said, to be spoken to or addressed; वाच्यस्त्वया मद्वचनात् स राजा R.14.61 'say to the king in my name'; न वाच्य- मित्थं पुरुषोत्तम त्वया Śi.1.31.
    2. To be predicated, attributive.
    3. Expressed (as the meaning of a word); Compare लक्ष्य and व्यङ्ग्य.
    4. Blamable, censurable, reprehensible; अप्रदाता पिता वाच्यो वाच्यश्चानुपयन् पतिः । मृते भर्तरि पुत्रश्च वाच्यो मातुररक्षिता ॥ Mb.3.293.35; Śi.2.34; एभिर्मुक्तो महीपालः प्राप्नोति खलु वाच्यताम् H.3.129;4.17.

    Derived forms and compounds

    • -च्यम्

      1. Blame, censure, reproach; प्रमदामनु संस्थितः शुचा नृपतिः सन्निति वाच्यदर्शनात् R.8.72,84; चिरस्य वाच्यं न गतः प्रजापतिः Ś.5.15; Śi.3.58.
      2. The expressed meaning, that derived by means of अभिधा quod vide, which see; Compare लक्ष्य and व्यङ्ग्य; अपि तु वाच्यवैचित्र्यप्रतिभासादेव चारुताप्रतीतिः K. Parasmaipada1.
      3. A predicate.
      4. The voice of a verb.
      5. A subject for expounding (प्रतिपाद्य-विषय); पुराणसंख्यासंभूतिमस्य वाच्यप्रयोजने Bhag.12.13.3.

    • -अर्थः expressed meaning.

    • -चित्रम् one of the two kinds of the third or lowest (अधम) division of Kāvya or poetry, in which the charm lies in the expression of a striking or fanciful idea (Opposite of (शब्दचित्र); see चित्र also.

    • -लिङ्ग Adjective adjectival.

    • -वज्रम् severe or harsh language.

    • -वर्जितम् an elliptical expression.

    • -वाचकभाव the state of the signified and the signifier.

    In the Gita18·67

    न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽभ्यसूयति ॥

    na cāśuśrūṣave vācyaṁ na ca māṁ yo'bhyasūyati. — Never is this to be spoken by thee to one without askesis, not to one that is not devoted and not to him who does no service; nor yet to him who… 18·67
    • वाच्यम्vācyamnominative singular of the neuter form of the potential participial adjective vācya (to be or should be spoken).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under व

Part 6 of 27 वाचंयम – वापिAll parts
  1. व – वण्ड्
  2. वण्ड – वम्र
  3. वय् – वर्तरूक
  4. वर्तस् – वल्लरम्
  5. वल्लरि – वाच
  6. वाचंयम – वापि
  7. वापिका – वासतेय
  8. वासनम् – विकाशक
  9. विकाशनम् – विघूणिका
  10. विघूर्णनम् – विज्जुलम्
  11. विज्ञ – विदाहिन्
  12. विदिक्चङ्ग – विनाम
  13. विनायक – विपलाश
  14. विपश्चित् – विभागत
  15. विभागश – वियोग
  16. वियोगिन् – विलापनम्
  17. विलाय – विशद
  18. विशनम् – विषह्य
  19. विषा – विस्फूर्जथु
  20. विस्फूर्जितम् – वुन्ध्
  21. वुवूर्षु – वेदवती
  22. वेदस् – वैणव
  23. वैणविक – वैवस्वत
  24. वैवस्वती – व्यतिषञ्ज्
  25. व्यतिषञ्जनम् – व्यस्
  26. व्यसनम् – व्यावृति
  27. व्यावृत्त – व्लेक्ष्