शिरस्śirasn.The head; शिरसा श्लाघते पूर्वं (गुणं) परं (दोषं) कण्ठे नियच्छति Subhās.
[शॄ-असुन् निपातः Uṇ.4.193]
- The head; शिरसा श्लाघते पूर्वं (गुणं) परं (दोषं) कण्ठे नियच्छति Subhās.
- Skull.
- A peak, summit, top (as of a mountain); हिमगौरैरचलाधिपः शिरोभिः Ki.5.17; Śi.4.54.
- The top of a tree.
- The head or top of anything; तेनाहृतो महातालो वेपमानो बृहच्छिराः Bhāg.1.15.33; शिरसि मसीपटलं दधाति दीपः Bv.1.74.
- Pinnacle, acme, highest point.
- Front, forepart, van (as of an army); पुत्रस्य ते रणशिरस्ययमग्रयायी Ś.7.26; Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)5.3.
- Chief, principal, head (usually at the end of comp.).
- Name of the verse in the गायत्री (from आपो ज्योतिः to स्वरोम्); Compare T. Ar.1.27; Bhāg 5.9.5.
Derived forms and compounds
-
-अस्थि Neuter (शिरोस्थि) the skull.
-
-कपालिन् Masculine an ascetic who carries about a human skull.
-
-क्रिया presentation of the head.
-
-गृहम् (शिरोगृहम्) a room on the top of a house, turret, garret.
-
-ग्रहः (शिरोग्रहः) affection of the head, headache.
-
-छेदः, -छेदनम् (शिरश्छेदः etc.) beheading, decapitation.
-
-तापिन्
- Masculine an elephant. त्रम्, त्राणम् a helmet; च्युतैः शिरस्त्रैश्चषकोत्तरेव R.7.49,66; अपनीत- शिरस्त्राणाः 4.64.
- a head-dress.
-
-धरा, -धिः ध्रः (शिरोधरा, -धिः, -ध्रः) the neck; तेषां शिरोधरान् धूताञ्छरध्वज- धनूंषि च Rām.7.7.17; निकृत्तबाहूरुशिरोध्रविग्रहम् Bhāg.1. 59.16; Śi.4.52;5.65; Compare कम्बुशिरोधिः Chaitanyachandrodaya 3.
-
-पीठम् the back of the neck.
-
-पीडा headache.
-
-पुष्पम् an ornament for the head; स्फुरितारुणवर्णेन शिर- ष्पुष्पेण शोभिताम् Śiva B.2.53.
-
-प्रणामः bending the head.
-
-प्रदानम् giving up the head or life.
-
-प्रावरणम् a turban.
-
-फलः the cocoa-nut tree.
-
-भूषणम् (शिरोभूषणम्) an ornament for the head.
-
-रथः
- leader, chief.
- a plaintiff. -Adjective imminent.
-
-स्थानम् main apartment; गतेष्वस्मासु राजा नः शिरःस्थानानि पश्यतु Pratimā 1.31.
-
-हारिन् Masculine (शिरोहारिन्) an epithet of Śiva.
-
-मणिः
- (शिरोमणिः) a jewel worn on the head.
- a crest-jewel.
- a title of respect conferred on learned men.
-
-मर्मन् Masculine (शिरोमर्मन्) a hog.
-
-मालिन् Masculine (शिरोमालिन्) an epithet of Śiva.
-
-रत्नम् (शिरोरत्नम्) a jewel worn on the head.
-
-रुजा (शिरोरुजा) head-ache.
-
-रुह् Masculine, -रुहः (शिरोरुह्- रुहः) (also शिरसिरुह्-हः) the hair of the head; शिरोरुहैः स्नानकषायवासितैः स्त्रियो निदाधं शमयन्ति कामिनाम् Ṛs. 1.4; Ku.5.9; R.15.16.
-
-रोगः a disease of the head; अथातः शिरोरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः Suśr.
-
-वर्तिन् Adjective (-शिरोवर्तिन्) being at the head. (-Masculine) a chief, any one at the head of affairs.
-
-वल्ली (शिरोवल्ली) the crest of a peacock.
-
-वृत्तम् (शिरोवृत्तम्) pepper.
-
-वेष्टः वेष्टनम् (शिरोवेष्टः, -ष्टनम्) a head-dress, turban; शिरोवेष्टनव्याजतस्ते मुखेन्दोः Sūkti.35.
-
-शूलम् head-ache.
In the Gita·11·14
प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत ॥
- शिरसाśirasāinstrumental singular of the neuter noun śiras (the head).
