श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry स्मृति

  1. स्मृतिsmṛtif.Remembrance; recollection, memory; अश्वत्थामा करधृतधनुः किं न यातः स्मृतिं ते Ve.3.21; संस्कारमात्रजन्यं…

    [स्मृ-क्तिन्]

    1. Remembrance; recollection, memory; अश्वत्थामा करधृतधनुः किं न यातः स्मृतिं ते Ve.3.21; संस्कारमात्रजन्यं ज्ञानं स्मृतिः T. S.; स्मृत्युपस्थितौ इमौ द्वौ श्लोकौ Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)6;4.2.
    2. Thinking of, calling to mind.
    3. What was delivered by human authors, law, traditional law, the body of traditional or memorial law (civil or religious) (Opposite of श्रुति).
    4. A code of laws, law-book.
    5. A text of Smṛiti, canon, rule of law; इति स्मृतेः.
    6. Desire, wish.
    7. Discrimination, discretion; स्मृतौ हतायां भृतमानदुर्दृशः Bhāg.4.3.17.
    8. Understanding.

    Derived forms and compounds

    • -अन्तरम् another law-book.

    • -अपेत Adjective

    • -विरोधः

      1. opposition to law, illegality.
      2. disagreement between two or more Smṛitis or legal texts; स्मृतिविरोधं परिहरति S. B.; Compare स्मृत्योर्विरोधे न्यायस्तु बलवान् व्यवहारतः Y.2.21.

    • -विषयः the range of memory.

    • -शास्त्रम्

      1. a law-book, code, digest.
      2. legal science.

    • -शेष Adjective deceased, dead (as a person).

    • -शैथिल्यम् loss of memory.

    • -संमत Adjective approved by law.

    • -साध्य Adjective capable of being proved by law.

    • -हीन forgetful.

    • -हेतुः

      1. a cause of recollection, impression on the mind, association of ideas.
      2. forgotten.
      3. inconsistent with Smṛiti.
      4. (hence) illegal, unjust.

    • -उक्त Adjective prescribed or enjoined in the codes of law, canonical.

    • -जातः the god of love.

    • -तन्त्रम् a law-book.

    • -पत्रकम् a register-book; राजाद्यङ्कितलेखस्य धारयेत् स्मृति- पत्रकम् Śukra.2.287.

    • -पथः, -विषयः the object of memory; स्मृतिपथं, स्मृतिविषयं गम् to be dead; सर्वं यस्य वशा- दगात् स्मृतिपथं कालाय तस्मै नमः Bh.3.37; समं यैः संवृद्धाः स्मृति- विषयतां तेऽपि गमिताः 38.

    • -पाठकः a lawyer.

    • -प्रत्यवमर्शः retentiveness of memory, accuracy of recollection.

    • -प्रबन्धः a legal work.

    • -भ्रंशः loss of failure of memory.

    • -रोधः temporary interruption of memory; loss or failure of memory; शापादसि प्रतिहता स्मृतिरोधरूक्षे भर्तर्यपेत- तमसि प्रभुता तवैव । Ś.7.32.

    • -विनयः a reprimand given to a person by reminding him of his duty.

    • -विभ्रमः confusion of memory.

    • -विरुद्ध Adjective illegal.

    In the Gita10·3415·1518·73

    कीर्तिः श्रीर्वाक्च नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ॥

    kīrtiḥ śrīrvākca nārīṇāṁ smṛtirmedhā dhṛtiḥ kṣamā. — And I am all-snatching Death, and I am too the birth of all that shall come into being. Among feminine qualities I am glory and beauty and speech and… 10·34
    • स्मृतिःsmṛtiḥnominative singular of the feminine noun smṛti (memory).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under स

Part 27 of 29 स्फुर् – स्रेक्All parts
  1. स – संघर्षणम्
  2. संघाट – संदष्ट
  3. संदह् – संपरिग्रह
  4. संपरे – संबाधक
  5. संबाधनम् – संयोग
  6. संयोगिन् – संवृध्
  7. संवेग – संस्फुट
  8. संस्फेट – सञ्जनम्
  9. सञ्जा – सन्न
  10. सन्नक – समर्थ्
  11. समर्थ – समारुह्
  12. समारूढ – समुच्चर
  13. समुच्चि – समूह
  14. समूहनम् – सवर्णनम्
  15. सवासस् – सांघातिक
  16. सांदृष्टिक – साधिका
  17. साधित – सायण
  18. सायनम् – साशंस
  19. साशङ्क – सीधु
  20. सीध्रम् – सूच्य
  21. सूत् – सेवक
  22. सेवती – सौजस्
  23. सौण्डी – स्कन्दोल
  24. स्कन्ध् – स्तौपिकम्
  25. स्तौभिकम् – स्नापक
  26. स्नापनम् – स्फुत्
  27. स्फुर् – स्रेक्
  28. स्रै – स्विदित
  29. स्विन्न – स्वोवशीयम्