Apte Dictionary

1. अरुणaruṇaa.(-णा, -णि f.) [ऋ-उनन्; cf. Uṇ.3.6]

   1. (-णा, -णि Feminine) ऋ-उनन्; Compare Uṇ.3.6
   2. Reddish brown, tawny, red, ruddy (of the colour of the morning as opposed to the darkness of night); प्रत्याख्यातविशेषकं कुरबकं श्यामावदातारुणम् M.3.5; नयनान्यरुणानि घूर्णयन् Ku.4.12.
   3. Perplexed, embarrassed.
   4. Dumb.

   Derived forms and compounds

   • -णी

     1. A red cow (Nir.).
     2. The early dawn.

   • -णम्

     1. Red colour; दिविस्पृश्यात्यरुणानि कृण्वन् Rv.1.168.1.
     2. Gold; अम्भो अरुणं रजतम् Av.13.4.51.
     3. Saffron.

   • -अग्रजः Name of Garuḍa, (अरुणः अग्रजो यस्य).

   • -अनुजः, -अवरजः Name of Garuḍa, younger brother of Aruṇa.

   • -अर्चिस् Masculine the sun.

   • -अश्व Adjective having red horses, epithet of the Maruts.

   • -णा

     1. Name of several plants; (a) अतिविषा (Marâthî अतिविख); (b) Madder (मञ्जिष्ठा); (c) त्रिवृत् commonly called Teori; (d) a black kind of the same (श्यामाका); (e) bitter apple (इन्द्रवारुणी); (f) the Gunja plant that yields the red and black berry (गुंज) used as a weight by jewellers etc. (g) मुण्डतिक्ता Compare अरुणः कपिले कुष्ठे सन्ध्यारागेऽर्कसारथौ । अव्यक्तरागे निःशब्दे द्रव्ये त्रिषु निरूपितः । स्त्रियामतिविषाश्यामामञ्जिष्ठात्रिवृतासु च । Nm.
     2. Name of a river.

   • -णः

     1. Red colour, the colour of the dawn or morning twilight.
     2. The dawn personified as the charioteer of the Sun; आविष्कृतारुणपुरःसर एकतोऽर्कः Ś.4. 2,7.4; विभावरी यद्यरुणाय कल्पते Ku.5.44; R.5.71. [Aruṇa is represented as the elder brother of Garuḍa, being the son of Vinatā by Kaśyapa. Vinatā prematurely hatched the egg and the child was born without thighs, and hence he is called Anūru 'thighless', or Vipāda 'footless'. He cursed his mother that since she had brought him forth before the due season she would be a slave to her rival Kadrū; but at her earnest entreaties, he modified the curse and said that her next son would deliver her from bondage. Aruṇa now holds the office of the charioteer of the Sun. His wife was Śyenī, who bore him two sons Saṁpāti and Jaṭāyu.]
     3. The Sun; रागेण बालारुणकोमलेन Ku.3.3, 5.8; संसृज्यते सरसिजैररुणांशुभिन्नैः; R.5.69; S.1.31. अरुण- कररुचायतेऽन्तरीक्षे Bu. Ch.5.87.
     4. A kind of leprosy with red spots and insensibility of the skin.
     5. A little poisonous creature Bhāg.8.1.1.
     6. Name of a plant पुंनाग; also a synonym of अर्क quod vide, which see
     7. Molasses (गुड).
     8. Name of a peak of the Himālaya situated to the west of Kailāsa.
     9. Name of one of the 12 Ādityas, the one presiding over Maghā.
     10. Name of a sage; उद्दालकोऽरुणात् Bṛi. Up.6.5.3.
     11. (या) the Sun's wife.
     12. shadow.

   • -प्सु Adjective अरुणं प्सु रूपं यस्य Vedic of reddish shape or colour.

   • -बभ्रु Adjective reddish-yellow.

   • -युज Adjective furnished with red rays of light, epithet of the dawn.

   • -लोचन Adjective red-eyed. (-नः) a pigeon.

   • -सारथिः 'having Aruṇa for his charioteer', the Sun.

   • -आत्मजः

     1. son of Aruṇa, Name of Jaṭāyu.
     2. Name of Saturn, Sāvarṇi Manu, Karṇa, Sugrīva, Yama and the two Aśvins. (-जा) Name of Yamunā and Tāpti.

   • -ईक्षण Adjective red-eyed.

   • -उदकम् Name of a lake. (-का) Name of a river.

   • -उदयः break of day, dawn; चतस्रो घटिकाः प्रातररुणोदय उच्यते.

   • -उपलः a ruby.

   • -कमलम् a red lotus.

   • -केतुब्राह्मणम् Name of the Brāhmaṇa of अरुणाः केतवाः Ait. Anukr.

   • -चूडः A cock.

   • -ज्योतिस् Masculine Name of Śiva.

   • -दूर्वा reddish fennel.

   • -पराशराः Name of the followers of a Vedic शाखा; अरुणपराशरा नाम शाखिनः ŚB. on MS. 7.1.8.

   • -प्रिय Adjective 'beloved of red flowers and lotuses', Name of the sun.

   Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

• अरातीवन्
• अराद्धि
• अराधस्
• अराम
• अराय
• अराल
• अरावन्
• अराष्ट्रम्
• अरि
• अरिंदम
• अरिक्त
• अरिक्थभाज्
• अरिणिन्
• अरितृ
• अरित्र
• अरिन्
• अरिप्र
• अरिफित
• अरिषण्य
• अरिषण्यत्
• अरिषम्
• अरिष्ट
• अरिष्टक
• अरिष्टि
• अरिष्यत्
• अरीळ्ह
• अरु
• अरुंतुद
• अरुंषिका
• अरुग्ण
• अरुच
• अरुचि
• अरुचिर
• अरुज्
• अरुज
• अरुण
• अरुणित
• अरुणिमन्
• अरुत
• अरुद्ध
• अरुध्क
• अरुन्धती
• अरुष्
• अरुष
• अरुस्
• अरुसिका
• अरुहा
• अरूक्ष
• अरूक्षित
• अरूप
• अरूपक
• अरूपता
• अरूपिन्
• अरूष
• अरे
• अरेणु
• अरेपस्
• अरेरे
• अरोक
• अरोग
• अरोगण
• अरोगत्वम्
• अरोगिन्
• अरोचक
• अरोचकिन्
• अरोचमान
• अरोचिष्णु
• अरोष
• अरौद्र
• अर्क्
• अर्क
• अर्कवत्
• अर्किन्
• अर्कीय
• अर्गड
• अर्गल
• अर्गलिका
• अर्गलित
• अर्गलीय
• अर्घ्
• अर्घ
• अर्घटम्
• अर्घीश
• अर्घ्य
• अर्च्
• अर्च
• अर्चक
• अर्चत्रि
• अर्चत्र्य
• अर्चन
• अर्चनानस्
• अर्चनीय
• अर्चयितव्य
• अर्चा
• अर्चि
• अर्चित
• अर्चितिन्
• अर्चिन्
• अर्चिमत्
• अर्चिष्मत्
• अर्चिस्
• अर्ज्
• अर्जक
• अर्जनम्
• अर्जित
• अर्जुन
• अर्जुनक
• अर्जुनस
• अर्ण
• अर्णव
• अर्णस्
• अर्णस्वत्
• अर्तगल
• अर्तन
• अर्ति
• अर्तिका
• अर्तुक
• अर्थ्
• अर्थ
• अर्थत