Apte Dictionary

1. गुरुgurua.(-रु, -र्वी f.) [ग कु उच्च Uṇ.1.24.] (compar. गरीयस्; superl. गरिष्ठ)

   1. (-रु, -र्वी Feminine) ग कु उच्च Uṇ.1.24. (compar. गरीयस्; superl. गरिष्ठ)
   2. Heavy, weighty (Opposite of लघु); (Figurative also); तेन धूर्जगतो गुर्वी सचिवेषु निचिक्षिपे R.1.34;3.35; 12.12; विमुच्य वासांसि गुरूणि साम्प्रतम् Ṛs.1.7.
   3. Great, large, long, extended.
   4. Long (in duration or length). आरम्भगुर्वी Bh.2.6; गुरुषु दिवसेष्वेषु गच्छत्सु Me.85.
   5. Important, momentous, great; विभवगुरुभिः कृत्यैः Ś.4. 19; स्वार्थात्सतां गुरुतरा प्रणयिक्रियैव V.4.31; Ku.3.13; Bh.3.7; R.14.35.
   6. Arduous, difficult (to bear); कान्ताविरहगुरुणा शापेन Me.1.
   7. Great, excessive, violent, intense; गुरुः प्रहर्षः प्रबभूव नात्मनि R.3.17; गुर्वपि विरहदुःखम् Ś.4.16; Bg.6.22.
   8. Venerable, respectable.
   9. Heavy, hard of digestion (as food).
   10. Best, excellent.
   11. Dear, beloved.
   12. Haughty, proud (as a speech).
   13. (In prosody) Long, as a syllable, either in itself, or being short, followed by a conjunct consonant etc.; Exempli gratia, for example ई in ईड् or त in तस्कर (It is usually represented by ग in works on prosody; मात्तौ गौ चेच्छालिनी वेदलोकैः etc.).
   14. Irresistible, unassailable; जागर्ति दंशाय...गुरुर्भुजङ्गी Māl.6.1.
   15. Mighty; powerful.
   16. Valuable, highly prized; पूर्वं पूर्वं गुरु ज्ञेयम् Y.2.3.
   17. Grievous; Me.85.

   Derived forms and compounds

   • -अङ्गना

     1. the wife of a Guru.
     2. A woman entitled to great respect.

   • -अर्थ Adjective important; सतीं व्यादाय शृण्वन्तो लघ्वीं गुर्वर्थगह्वराम् Bhāg.3. 16.14. (-र्थः) a preceptor's fee for instructing a pupil; गुर्वर्थमाहर्तुमहं यतिष्ये R.5.17.

   • -उत्तम Adjective highly revered. (-मः) the Supreme soul.

   • -कार्यम्

     1. a serious or weighty affair.
     2. the office of a spiritual teacher.

   • -कुलम् the residence of a Guru (गुरुगृह), academy; वसन् गुरुकुले नित्यं नित्यम- ध्ययने रतः Mb.9.4.3; आवृत्तानां गुरुकुलाद्विप्राणां पूजको भवेत् Ms.7.82.

   • -कृत Adjective

   • -उपदेशः

     1. Consultation of the experts; एषु स्थानेषु गुरूपदेशात् सम्यङ् नाडीं परीक्ष्य शिरामोचनं कुर्यात् Śālihotra of Bhoja, 82.
     2. advice by the elders or by the preceptor.

   • -कण्ठः a peacock.

   • -कारः worship, adoration.

   • -तल्पः

     1. the bed (wife) of a teacher.
     2. violation or violator of a teacher's bed; Mb.12.56.32.

   • -तल्पगः, -तल्पिन्

     1. Masculine
     2. worshipped.
     3. made much of; अहो निन्द्यं रूपं कविजनविशेषैर्गुरु कृतम् Bh.3.2.

   • -क्रमः instruction handed down through a series of teachers, traditional instruction.

   • -गृहम् signs (राशिs) Sagittarius (धनु) and Pisces (मीन).

   • -घ्नः white mustard.

   • -चर्या attendance upon a preceptor; Māl.9.51.

   • -जनः any venerable person, an elderly relative, the elders collectively; नापेक्षितो गुरुजनः K.158; Bv.2.7.

   • -पूजा

     1. the ceremonies in propitiation of Bṛihaspati when a work is to be performed or undertaken.
     2. the worship of one's spiritual preceptor.

   • -प्रसादः

     1. the product of a Guru's blessing, id est, that is learning.
     2. one who violates his teacher's bed (wife), (ranked in Hindu law as a sinner of the worst kind, committer of an अतिपातक; Compare Ms.11.13); Mb.3.43.6.
     3. one who defiles his step-mother.

   • -दक्षिणा fee given to a spiritual preceptor; उपात्तविद्यो गुरुदक्षिणार्थी R.5.1.

   • -दानम् a Guru's gift.

   • -दैवतम् the constellation पुष्य.

   • -पत्रा the tamarind tree.

   • -त्रम् tin.

   • -पाक Adjective difficult of digestion.

   • -भम्

     1. the constellation पुष्य.
     2. a bow.
     3. the sign Pisces of the zodiac.

   • -भावः importance, weight.

   • -मर्दलः a kind of drum or tabor.

   • -रुः

     1. (a) A father; न केवलं तद्गुरुरेकपार्थिवः क्षितावभूदेकधनुर्धरोऽपि सः R.3.31,48;4.1; 8.29. (b) Forefather, ancestor; त्वां मैत्रावरुणोऽभिनन्दतु गुरुर्यस्ते गुरूणामपि Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)5.27. (c) Father-in-law; त्वं हि मे गुरुः (तद्धर्मतः स्नुषा तेऽहम्) Rām.7.26.28-29.
     2. Any venerable or respectable person, an elderly personage or relative, the elders (Plural) शुश्रूषस्व गुरून् Ś.4.18; Bg. 2.5; Bv.2.7,18,19,49; आज्ञा गुरूणां ह्यविचारणीया R. 14.46.
     3. A teacher, preceptor; गुरुशिष्यौ.
     4. Particularly, a religious teacher, spiritual preceptor. तौ गुरुर्गुरुपत्नी च प्रीत्या प्रतिननन्दतुः R.1.57; (technically aGuru is one who performs the purificatory ceremonies over a boy and instructs him in the Vedas; स गुरुर्यः क्रियाः कृत्वा वेदमस्मै प्रयच्छति Y.1.34).
     5. A lord, head, superintendent, ruler; सर्वे गुरुहिते स्थिताः Rām.4.4.6; कर्णाश्रमाणां गुरवे स वर्णी R.5.19 the head of the castes or orders; गुरुर्नृपाणां गुरवे निवेद्य 2.68.
     6. Name of Bṛihaspati, the preceptor of the gods; गुरुं नेत्रसहस्रेण चोदयामास वासवः Ku.2.29; Pt.1.23.
     7. The planet Jupiter; गुरुकाव्यानुगां बिभ्रच्चान्द्रीमभिनभः श्रियम् Śi.2.2.
     8. The propounder of a new doctrine.
     9. The lunar asterism called पुष्य.
     10. Name of Droṇa, teacher of the Kauravas and Pāṇḍavas.
     11. Name of Prabhākara, the leader of a school of the Mīmāṁsakas (called after him Prābhākara).
     12. The supreme spirit.

   • -अक्षरम् a long syllable.

   • -रत्नम्

     1. topaz; (Marâthî पुष्पराग, गोमेद).
     2. a gem brought from the Himālaya and the Indus.

   • -लाघवम् relative importance or value; विरोधिषु महीपाल निश्चित्य गुरु- लाघवम् Mb.3.131.12; Ś.5.

   • -वर्चोघ्नः the lime, citron.

   • -वर्तिन्, -वासिन् Masculine a student (ब्रह्मचारिन्) who resides at his preceptor's house.

   • -वर्ति, -ता Feminine respectful behaviour towards Guru (elder or venerable person); निवेद्य गुरवे राज्यं भजिष्ये गुरुवर्तिताम् Rām.2.115.19.

   • -वारः, -वासरः Thursday.

   • -वृत्तिः Feminine the conduct of a pupil towards his preceptor; Rām.2.9.2.

   • -व्यथ Adjective greatly distressed, heavy with grief; वचोभिराशाजननैर्भवानिव गुरुव्यथम् V. 3.9.

   • -शिखरिन् Masculine an epithet of the Himālaya.

   • -श्रुतिः a mantra (especially गायत्री); जपमानो गुरुश्रुतिम् Mb.13. 136.6.

   • -स्वम् (Equivalent to ष्वम्) the preceptor's wealth or property; गवां क्षीरं गुरुष्वं ते... Bm.1.35.

   In the Gita·2·5·2·6·6·22·11·37·11·43

   गुरूनहत्वा हि महानुभावान्

   • गुरुन्‌gurunaccusative plural of the masculine form of the adjective guru (the teacher, preceptor, master) used as a noun.
   • गरीयःgarīyaḥnominative singular of the neuter form of the compound degree of the adjective guru (great, heavy).
   • गुरुणाguruṇāinstrumental singular of the masculine form of the adjective guru (heavy, great).
   • गरीयसेgarīyasedative singular of the masculine form of the compound degree of the adjective guru (great, heavy).
   • गरीयान्‌garīyānnominative singular of the masculine form of the compound degree of the adjective guru (great, heavy).
   • गुरुःguruḥnominative singular of the masculine form of the adjective guru (teacher, the most solemn object of veneration) used as a noun.

   Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

• गुडाकेश
• गुडु
• गुडुगुडायनम्
• गुडेर
• गुण्
• गुण
• गुणक
• गुणत
• गुणता
• गुणनम्
• गुणनिका
• गुणनीय
• गुणमय
• गुणवत्
• गुणवत्ता
• गुणिका
• गुणित
• गुणिन्
• गुणीभूत
• गुण्ठ्
• गुण्ठनम्
• गुण्ठित
• गुण्ड्
• गुण्ड
• गुण्डक
• गुण्डनम्
• गुण्डिक
• गुण्डिचा
• गुण्डित
• गुण्य
• गुत्स
• गुत्सक
• गुद्
• गुदम्
• गुध्
• गुधित
• गुधेर
• गुन्द्
• गुन्दल
• गुन्दा
• गुन्द्र
• गुप्
• गुपित
• गुपिल
• गुप्त
• गुप्तक
• गुप्ति
• गुफ्
• गुफित
• गुमटी
• गुम्फ
• गुम्फना
• गुर्
• गुरणम्
• गुरु
• गुरुक
• गुरुतम
• गुरुता
• गुरुमती
• गुर्द्
• गुर्व्
• गुर्विणी
• गुल
• गुलिक
• गुलिका
• गुलिङ्क
• गुलुच्छ
• गुल्फ
• गुल्म
• गुल्मिन्
• गुल्य
• गुष्पित
• गुह्
• गुह
• गुहा
• गुहिनम्
• गुहिलम्
• गुहेर
• गुह्य
• गुह्यक
• गू
• गूढ
• गूढता
• गूथ
• गून
• गूर्
• गूरणम्
• गूर्त
• गूर्ति
• गूर्द्
• गूर्द
• गूर्ध्
• गूवाक
• गूषणा
• गूहा
• गृ
• गृज्
• गृञ्जन
• गृण्डि
• गृत्स
• गृत्समद
• गृद्ध
• गृद्धिन्
• गृध्
• गृधु
• गृधू
• गृध्नु
• गृध्य
• गृध्यम्
• गृध्र
• गृध्रसी
• गृध्राण
• गृध्रिका
• गृभम्
• गृभि
• गृष्टि
• गृह्
• गृहकम्
• गृहणी
• गृहम्