श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry मानस

  1. मानसmānasaa.(-सी f.) [मन एव, मनस इदं वा अण्]
    1. (-सी Feminine) मन एव, मनस इदं वा अण्
    2. Pertaining to the mind, mental, spiritual (Opposite of शारीर).
    3. Produced from the mind, sprung at will; ब्रह्मणो मानसपुत्राः; किं मानसी सृष्टिः Ś.4; Ku.1.18; मद्भावा मानसा जाता Bg.1. 6.
    4. Only to be conceived in the mind, conceivable; अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यमलुब्धता । एतानि मानसानि स्युर्व्रतानि ......
    5. Tacit, implied.
    6. Dwelling on the lake Mānasa; न रमते मरालस्य मानसं मानसं विना Udb.

    Derived forms and compounds

    • -सः

      1. A form of Viṣṇu.
      2. the god of love.
      3. a swan.

    • -पूजा mental or spiritual devotion (Opposite of मूर्तिपूजा).

    • -शुच् Feminine mental sorrow, grief.

    • -सम्

      1. The mind, heart, soul; सपदि मदनानलो दहति मम मानसम् Gīt.1; अपि च मानसमम्बुनिधिः Bv.1.113; मानसं विषयैर्विना (भाति) 116.
      2. Name of a sacred lake on the mountain Kailāsa; कैलासशिखरे राम मनसा निर्मितं सरः । ब्रह्मणा प्रागिदं यस्मात्तदभून्मानसं सरः ॥ Rām.; (it is said to be the native place of swans, who are described as migrating to its shores every year at the commencement of the breeding season or the monsoons; मेघश्यामा दिशो दृष्ट्वा मानसोत्सुकचेतसाम् । कूजितं राजहंसानां नेदं नूपुरशिञ्जितम् V.4.14,15; यस्यास्तोये कृतवसतयो मानसं संनिकृष्टं नाध्यास्यन्ति व्यपगतशुचस्त्वामपि प्रेक्ष्य हंसाः Me.78; (see Me.11; Ghaṭ. 9 also); R.6.26; Me.64. Bv.1.3.
      3. (In law) Tacit or implied consent.
      4. A kind of salt.
      5. The mental powers.

    • -आलयः a swan, goose.

    • -उत्क Adjective eager to go to Mānasa; तच्छ्रुत्वा ते श्रवण- सुभगं गर्जितं मानसोत्काः Me.11.

    • -ओकस्, -चारिन् Masculine a swan.

    • -जन्मन् Masculine

    In the Gita10·617·16

    मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ॥

    madbhāvā mānasā jātā yeṣāṁ loka imāḥ prajāḥ. — The great Rishis, the seven Ancients of the worlds, and also the four Manus, are my mental becomings; from them are all these living creatures in the… 10·6
    • मानसाःmānasāḥnominative plural of the masculine form of the adjective mānasa (mental or belonging to the mind).
    • मानसम्mānasamnominative singular of the neuter form of the adjective mānasa (mental or belonging to the mind).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under म

Part 6 of 12 माधवी – मार्द्वीकAll parts
  1. म – मण्डल
  2. मण्डलकम् – मनीकम्
  3. मनीकृ – मरूक
  4. मरूव – महल्ल
  5. महल्लक – माधविका
  6. माधवी – मार्द्वीक
  7. मार्मिक – मिश्
  8. मिश्र् – मुन्थ्
  9. मुमुक्षा – मृग्
  10. मृग – मेल
  11. मेलनम् – मौलिन्
  12. मौलेयक – म्लै