श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry मारुत

  1. मारुतmārutaa.(-ती f.) [मरुतः इदम् अण्]
    1. (-ती Feminine) मरुतः इदम् अण्
    2. Relating to or arising from the Maruts; व्रतमेतद्धि मारुतम् Ms.9.36.
    3. Relating to wind, aerial, windy.

    Derived forms and compounds

    • -तः

      1. Wind; स कीचकैर्मारुतपूर्णरन्ध्रैः R.2.12,34;4.55; Ms.4.122.
      2. The god of wind, the deity presiding over wind; मनोजवं मारुततुल्यवेगम् Rām-rakṣā.33.
      3. Breathing.
      4. Vital air, one of the three essential humours of the body; प्रविश्य सर्वभूतानि यथा चरति मारुतः Ms.9.36.
      5. The trunk of an elephant.
      6. Vedic A son of the Maruts.
      7. Name of Viṣṇu.
      8. Of Rudra.

    • -ती

      1. The north-west quarter.
      2. The daughter of the Maruts or gods; उतथ्यस्य च भार्यायां ममतायां महातपाः । मारुत्यां जनयामास भरद्वाजं बृहस्पतिः ॥ Bu. Ch.4.74; Compare Viṣṇu Parasmaipada4 19.5.

    • -तम् The lunar mansion called Svāti.

    • -अयनम् a (round) window; केलीमन्दिरमारुतायनमुखे विन्यस्तवक्त्राम्बुजा Bv.2.57.

    • -अशनः

      1. a snake. आत्मजः, सुतः, सूनुः epithets of Hanumat.
      2. of Bhīma.

    • -व्रतम् 'penetrating everywhere', one of the duties of a king (who is able to penetrate everywhere by means of spies); Compare प्रविश्य सर्वभूतानि यथा चरति मारुतः । तथा चरैः प्रवेष्टव्यं व्रतमेतद्धि मारुतम् ॥ Ms.9.36.

    In the Gita2·23

    न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥

    na cainaṁ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ. — Weapons cannot cleave it, nor the fire burn, nor do the waters drench it, nor the wind dry. 2·23
    • मारुतःmārutaḥnominative singular of the masculine noun māruta (wind).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under म

Part 6 of 12 माधवी – मार्द्वीकAll parts
  1. म – मण्डल
  2. मण्डलकम् – मनीकम्
  3. मनीकृ – मरूक
  4. मरूव – महल्ल
  5. महल्लक – माधविका
  6. माधवी – मार्द्वीक
  7. मार्मिक – मिश्
  8. मिश्र् – मुन्थ्
  9. मुमुक्षा – मृग्
  10. मृग – मेल
  11. मेलनम् – मौलिन्
  12. मौलेयक – म्लै