लक्षणम्lakṣaṇamN. of Lakṣmaṇa.
Derived forms and compounds
-
-णः
- Name of Lakṣmaṇa.
- The crane.
-
-णा
- An aim, object.
- (In Rhet.) An indirect application or secondary signification of a word, one of the three powers of a word; it is thus defined: मुख्यार्थबाधे तद्योगे रूढितोऽथ प्रयोजनात् । अन्योऽर्थो लक्ष्यते यत् सा लक्षणारोपिता क्रिया K. Parasmaipada2. लक्षणा शक्यसंबन्धस्तात्पर्यानुपपत्तितः Bhāṣā Parasmaipada; see S. D.13. also श्रुतिलक्षणाविषये च श्रुतिर्न्याय्या न लक्षणा ŚB. on MS.6.2.2; Atmanepada Rām.7.5.26-27.
- A goose.
- Name of Duryodhana's daughter.
-
-अन्वित Adjective possessed of auspicious marks; उद्वहेत द्विजो भार्यां सवर्णां लक्षणा- न्विताम् Ms.3.4.
-
-कर्मन् Neuter definition.
-
-ज्ञ Adjective able to interpret or explain marks (as on the body).
-
-भ्रष्ट Adjective deprived of good quatities, ill-fated, unlucky; जायन्ते लक्षणभ्रष्टा दरिद्राः पुरुषाधमाः Y.3.217.
-
-लक्षणा Equivalent to जहल्लक्षणा quod vide, which see
-
-संनिपातः branding, stigmatizing.
-
-संपद् Feminine a multitude of marks.
-
लक्षणम् lakṣaṇam
- लक्ष्यतेऽनेन लक्ष्-करणे ल्युट् Uṇ.3.8.
- A mark, token, sign, indication, characteristic, distinctive mark; वधूदुकूलं कलहंसलक्षणम् Ku.5.67; अनारम्भो हि कार्याणां प्रथमं बुद्धिलक्षणम् Subhāṣ; उपकारापकारौ हि लक्ष्यं लक्षण- मेतयोः H.4.15; अव्याक्षेपो भविष्यन्त्याः कार्यसिद्धेर्हि लक्षणम् R.1.6;19.47; गर्भलक्षण Ś.5; पुरुषलक्षणम् 'the sign or organ of virility'.
- A symptom (of a disease).
- An attribute, a quality.
- A definition, accurate description; असाधारणधर्मो लक्षणम्; नामधेयेन पदार्थमात्रस्याभि- धानमुद्देशः, तत्रोद्दिष्टस्यातत्त्वव्यवच्छेदको धर्मो लक्षणम् Vātsyāyana Bhāṣya 1.1.2.
- A lucky or auspicious mark on the body (these are considered to be 32); द्वात्रिंशल्लक्षणोपेतः; लक्षणसंपन्नान्नां गवामधः सस्नौ K.64.
- Any mark or features of the body (indicative of good or bad luck); क्व तद्विधस्त्वं क्व च पुण्यलक्षणा Ku.5.73; क्लेशावहा भर्तुरलक्षणाहम् R.14.5.
- A name, designation, appellation (Often times at the end of comp.); विदिशालक्षणां राजधानीम् Me.24.
- Excellence, merit, good quality; as in आहितलक्षण R. 6.71 (where Malli. renders it by प्रख्यातगुण and quotes Ak.: गुणैः प्रतीते तु कृतलक्षणाहितलक्षणौ).
- An aim, a scope, an object.
- A fixed rate (as of duties); नदीतीरेषु तद्विद्यात् समुद्रे नास्ति लक्षणम् Ms.8.46.
- Form, kind, nature.
- Effect, operation.
- Cause, occasion.
- Head, topic, subject.
- Pretence, disguise (Equivalent to लक्ष); प्रसुप्तलक्षणः Māl.7.
- A line, spot.
- Observation, seeing.
- Indicatory characteristic; लक्ष्यते येन तल्लक्षणम्, धूमो लक्षणमग्नेरिति हि वदन्ति ŚB. on MS.1.1.2.
- A chapter; धर्मो द्वादशलक्षण्या व्युत्पाद्यः.
- A sexual organ; लक्षणं लक्षणेनैव वदनं वदनेन च Mb.13.4.58.
