श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry वश

  1. वशvaśaa.Subject to, influenced by, under the influence or control of, usually in comp; शोकवशः, मृत्युवशः &c.

    [वश् कर्तरि अच् भावे अप् वा]

    1. Subject to, influenced by, under the influence or control of, usually in comp; शोकवशः, मृत्युवशः etc.
    2. Obedient, submissive, compliant.
    3. Humbled, tamed.
    4. Charmed, fascinated.
    5. Subdued by charms. शः, शम् Wish, desire, wil; Ait. Up.5.2.
    6. Power, influence, control, mastership, authority, subjection, submission; स्ववश 'subject to oneself', independent; परवश 'under the influence of others'; अनयत् प्रभुशक्तिसंपदा वशमेको नृपती- ननन्तरान् R.8.19; वशं नी, or आनी to reduce to subjection, subdue, win over; वशं गम्-इ-या etc. to become subject to, give way, yield, submit; विषमालोड्य पास्यामि मा कीचकवशं गमम् Mb.4.21.48; न शुचो वशं वशिनामुत्तम गन्तुमर्हसि R.8.9; वशे कृ or वशीकृ to subdue, overcome, win over; to fascinate, bewitch; वशात् (Ablative) is frequently used adverbially in the sense of 'through the force, power or influence of', 'on account of', 'for the purpose of'; दैववशात्, वायुवशात्, कार्यवशात् etc.
    7. Being tamed.
    8. Birth.

    Derived forms and compounds

    • -शः The residence of harlots.

    • -अनुग, -ग, -वर्तिन् (so वशंगत) Adjective obedient to the will of another, submissive, subject; नमस्यामो देवान्ननु हतविधेस्तेऽपि वशगाः Bh.2.94. (-Masculine) a servant.

    • -आढ्यकः a porpoise.

    • -इन्द्रिय Adjective one who has the command of his senses.

    • -उपनयनम् an instrument to bring people under control; न ह्येवंविधं वशोपनयनमस्ति भूतानां यथा दण्डः Kau. Atmanepada 1.4.

    • -कारक Adjective leading to subjection.

    • -क्रिया winning over, subjection.

    • -ग Adjective subject, obedient; नमस्यामो देवान्ननु हतविधेस्तेऽपि वशगाः Bh.2.94; Pt.1.139. (-गा) an obedient wife.

    In the Gita2·613·346·269·8

    वशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥

    vaśe hi yasyendriyāṇi tasya prajñā pratiṣṭhitā. — Having brought all the senses under control, he must sit firm in Yoga, wholly given up to Me; for whose senses are mastered, of him the intelligence… 2·61
    • वशेvaśelocative singular of the masculine noun vaśa (authority, power, control, dominion, under the sway or control of).
    • वशम्vaśamaccusative singular of the masculine noun vaśa (authority, power, control, dominion, under the sway or control of ).
    • वशात्‌vaśātablative singular of the masculine noun vaśa (authority, power, control, dominion, under the sway or control of).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under व

Part 5 of 27 वल्लरि – वाचAll parts
  1. व – वण्ड्
  2. वण्ड – वम्र
  3. वय् – वर्तरूक
  4. वर्तस् – वल्लरम्
  5. वल्लरि – वाच
  6. वाचंयम – वापि
  7. वापिका – वासतेय
  8. वासनम् – विकाशक
  9. विकाशनम् – विघूणिका
  10. विघूर्णनम् – विज्जुलम्
  11. विज्ञ – विदाहिन्
  12. विदिक्चङ्ग – विनाम
  13. विनायक – विपलाश
  14. विपश्चित् – विभागत
  15. विभागश – वियोग
  16. वियोगिन् – विलापनम्
  17. विलाय – विशद
  18. विशनम् – विषह्य
  19. विषा – विस्फूर्जथु
  20. विस्फूर्जितम् – वुन्ध्
  21. वुवूर्षु – वेदवती
  22. वेदस् – वैणव
  23. वैणविक – वैवस्वत
  24. वैवस्वती – व्यतिषञ्ज्
  25. व्यतिषञ्जनम् – व्यस्
  26. व्यसनम् – व्यावृति
  27. व्यावृत्त – व्लेक्ष्