Apte Dictionary

1. वाच्vācf.A word, sound, an expression (opp. अर्थ); वागर्थाविव संपृक्तौ वागर्थप्रतिपत्तये R.1.1.

   [वच्-क्विप् दीर्घोऽसंप्रसारणं च Uṇ.2.67]

   1. A word, sound, an expression (Opposite of अर्थ); वागर्थाविव संपृक्तौ वागर्थप्रतिपत्तये R.1.1.
   2. Words, talk, language, speech; वाचि पुण्यापुण्यहेतवः Māl.4; लौकिकानां हि साधूनामर्थं वागनुवर्तते । ऋषीणां पुनराद्यानां वाचमर्थोऽनुधावति Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)1.1; विनिश्चितार्थामिति वाचमाददे Ki.1.3 'spoke these words', 'spoke as follows'; R.1.49; Śi.2.13,23; Ku.2.3.
   3. A voice, sound; अशरीरिणी वागुदचरत् Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)2; मनुष्यवाचा R.2.33.
   4. An assertion, a statement.
   5. An assurance, a promise.
   6. A phrase, proverb, saying.
   7. Name of Sarasvatī, the goddess of speech.

   Derived forms and compounds

   • -ईशः

     1. (वागीशः) an orator, an eloquent man.
     2. an epithet of Bṛihaspati, the preceptor of the gods; वागीशाद्याः सुमनसः Nyāyamāla.
     3. an epithet of Brahman; वागीशं (धातारं) वाग्भिरर्थ्याभिः प्रणिपत्योपतस्थिरे Ku.2.3.
     4. the lunar mansion called Puṣya. (-शा) Name of Sarasvatī.
     5. Compound अपहारकः (वागपहारकः) a 'stealer of speech', a reader of prohibited texts; Ms.11.51.
     6. a liar (मिथ्यावादी).

   • -अपेत (वागपेत) Adjective dumb.

   • -अर्थः (वागर्थः) a word and its meaning; वागर्थाविव संपृक्तौ R.1.1; see above.

   • -असिः cutting speech (cutting like a sword); स्फुरन्नसाधोर्विवृणोति वागसिः Ki.14.12.

   • -आडम्बरः (-वागाडम्बरः) verbosity, bombast.

   • -आत्मन्

     1. Adjective (वागात्मन्) consisting of words; ऋषे प्रबुद्धोऽसि वागात्मनि ब्रह्मणि Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)2.
     2. (वाग्दुष्ट) abusive, scurrilous, using abusive words; Ms.8.345.
     3. using ungrammatical language.

   • -डम्बरः

     1. (वाग्ड म्बरः) bombast.
     2. eloquent language.
     3. (तिः) Name of Bṛihaspati (in this sense वाचसांपतिः is also used).
     4. the constellation Puṣya.

   • -दण्डः

     1. (वाग्दण्डः) reproachful words, reprimand, reproof.
     2. restraint of speech, control over words; Compare त्रिदण्ड Ms.12.1.

   • -दत्त (वाग्दत्त) Adjective promised, affianced, betrothed. (-त्ता) an affianced or betrothed virgin; Kull. on Ms.5.72.

   • -दरिद्र (वाग्दरिद्र) Adjective 'poor in words', id est, that is speaking little.

   • -दलम् (वाग्दलम्) a lip.

   • -दानम् (वाग्दानम्) betrothal; Ms.5.72 (Kull.).

   • -दुष्ट

     1. Adjective
     2. (ष्टः) a defamer.
     3. a Brāhmaṇa not invested with the sacred thread at the proper time of his life.

   • -देवता, -देवी (वाग्देवता, वाग्देवी) Sarasvatī, the goddess of speech; वाग्देवतायाः सांमुख्यमाधत्ते S. D.1. denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedकुलम् science, learning.

   • -ईश्वरः

     1. (वागीश्वरः) an orator, eloquent man.
     2. an epithet of Brahman. (-री) Sarasvatī, the goddess of speech.

   • -उत्तरम् (वागु- त्तरम्) end of speech.

   • -ऋषभः (वागृषभः) 'eminent in speech', an eloquent or learned man.

   • -कलहः - (वाक्कलहः) a quarrel, strife.

   • -कीरः (वाक्कीरः) a wife's brother.

   • -केलिः, -ली (वाक्केलिः -ली) witty conversation.

   • -गुदः (वाग्गुदः) a kind of bird; Ms.12.64.

   • -गुणः (वाग्गुणः) a merit or excellence of speech; (35 such merits are enumerated by Hemachandra).

   • -गुम्फः (Plural) artificial language.

   • -गुलिः, -गुलिकः (वाग्गुलिः etc.) the betel-bearer of a king etc.; Compare ताम्बूलकरङ्कवाहिन्.

   • -चपल Adjective (-वाक्चपल) chattering, frivolous or inconsiderate in talk.

   • -चापल्यम् (वाक्चापल्यम्) idle or frivolous talk, chattering, gossiping.

   • -छलम् (वाक्छलम्) 'dishonesty in words', an evasive reply, a prevarication; एतावदेवास्ति मे वाक्छलम् Mu.2; केनेदममृतं मे वाक्छलाद् वृष्टम् K.33.

   • -जालम् (वाग्जालम्) bombast, empty talk; अनिर्लोडितकार्यस्य वाग्जालं वाग्मिनो वृथा Śi.2.27.

   • -जीवमः

     1. (वाग्जीवनः) a buffon; Kau. Atmanepada 2.1. पथः(वाक्पथः) a moment fit for speech.
     2. the range of speech.

   • -पाटवम् (वाक्पाटवम्) eloquence.

   • -पारीणः (वाक्पा- रीणः) beyond the range of speech; वाक्पारीणरुचिः स चेन्मुखमयं पद्मः प्रिये तावकम् Name22.14.

   • -दोषः

     1. (वाग्दोषः) the utterance of a (disagreeable) sound; द्वीपिचर्मपरिच्छन्नो वाग्दोषाद् गर्दभो हतः H. B.
     2. abuse, defamation.
     3. an ungrammatical speech.

   • -निबन्धन (वाग्निबन्धन) Adjective depending on words.

   • -निमित्तम् (वाङ्निमित्तम्) Prognostications; तच्चाकर्ण्य वाङ्- निमित्तज्ञः पितरि सुतरां जीविताशां शिथिलीचकार Hch. V.

   • -निश्चयः (वाङ्निश्चयः) affiance by word of month, marriage contract.

   • -निष्ठा (वाङ्निष्ठा) faithfulness (to one's word or promise).

   • -पटु Adjective (वाक्पटु) skilful in speech, eloquent.

   • -पति Adjective (वाक्पति) eloquent; oratorical.

   • -संगः

     1. (वाक्संगः) impeded or slow speech.
     2. paralysis of speech.

   • -सारः (वाक्सारः) eloquence.

   • -सिद्धम् (वाक्सिद्धम्) supernatural perfection of speech.

   • -स्तम्भः (वाक्स्तम्भः) paralysis of speech.

   • -व्यापारः

     1. (वाग्व्यापारः) the manner of speaking.
     2. the style or habit of speaking.
     3. customary phraseology or mode of talking.

   • -शलाका (वाक्शलाका) injurious speech.

   • -शल्यम् (वाक्शल्यम्) Equivalent to वाक्शलाका.

   • -शस्त्रम् (वाक्शस्त्रम्) a curse; वाक्शस्त्रं वै ब्राह्मणस्य तेन हन्यादरीन् द्विजः Ms.11.33.

   • -संतक्षणम् sarcastic remarks; असारस्य वाक्संतक्षणैः ... अपवाहनम् Dk.2.2.

   • -संयमः (वाक्संयमः), -संवरः (वाक्संवरः) restraint or control of speech.

   • -पारुष्यम्

     1. (वाक्पारु ष्यम्) severity of language.
     2. violence in words, abusive or scurrilous language, defamation; एवं दण्डविधिः प्रोक्तो वाक्पारुष्यस्य तत्त्वतः Ms.8.278.

   • -प्रचोदनम् (वाक्प्रचो- दनम्) an order expressed in words.

   • -प्रतोदः (वाक्प्र- तोदः) 'the goad of words', goading or taunting language.

   • -प्रलापः (वाक्प्रलापः) eloquence.

   • -बन्धनम् (वाग्बन्धनम्) stopping the speech, silencing; व्रीडार्ता प्रकरोति दाडिमपलव्याजेन वाग्बन्धनम् Amaru.16.

   • -भट (वाग्भटः) Name of a writer on medicine.

   • -मनस Neuter (the duel-वाङ्मनसी in Vedic language) speech and mind; अथैनं तुष्टुवुः स्तुत्यमवाङ्मनसगोचरम् R.1.15; अतीतः पन्थानं तव च महिमा वाङ्मनसयोः Śiva-mahimna 2.

   • -मात्रम् (वाङ्मात्रम्) mere words.

   • -मुखम् (वाङ्मुखम्) the beginning or introduction of a speech, an exordium, a preface.

   • -यत Adjective (-वाग्यत) one who has controlled or curbed his speech, silent.

   • -यमः (वाग्यमः) one who has controlled his speech, a sage.

   • -यामः (वाग्यामः) a dumb man.

   • -युद्धम् (वाग्युद्धम्) a war of words, (hot) debate or discussion, controversy.

   • -रोधः (वाग्रोधः) stopping the speech, silencing.

   • -वज्रः

     1. (वाग्वज्रः) adamantine words; अहह दारुणो वाग्वज्रः Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)1.
     2. harsh or severe language.

   • -विद् Adjective (वाग्विद्) eloquent.

   • -विदग्ध Adjective (वाग्विदग्ध) skilled in speech. (-ग्धा) a sweet-speaking or fascinating woman.

   • -विनिःसृत Adjective (वाग्विनिःसृत) put forth by speech; वाच्यर्था नियताः सर्वे वाङ्मूला वाग्वि- निःसृताः । तां तु यः स्तेनयेद्वाचं स सर्वस्तेयकृन्नरः ॥ Ms.4.256.

   • -विभवः (वाग्विभवः) stock or provision of words, power of description, command of language; नास्ति मे वाग्विभवः प्रशंसितुम् V.3; रघूणामन्वयं वक्ष्ये तनुवाग्विभवोऽपि सन् R.1.9; Māl.1.26.

   • -विलासः (वाग्विलासः) graceful or elegant speech.

   • -विलासिन् Masculine (वाग्विलासिन्) pigeon, dove.

   • -विस्तरः (वाग्विस्तरः) prolixity.

   • -वीरः (वाग्वीरः) master of speech.

   • -व्ययः (वाग्व्ययः) waste of breath.

   • -व्यवहारः (वाग्व्यवहारः) verbal or oral discussion; प्रयोगप्रधानं हि नाट्यशास्त्रं किमत्र वाग्व्यवहारेण M.1.

   In the Gita·2·42·10·34

   यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः ।

   • वाचम्vācamaccusative singular of the feminine noun vāc (speech, word).
   • वाक्‌vāknominative singular of the feminine noun vāc (speech, word).

   Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

• वल्लरि
• वल्लव
• वल्लि
• वल्ली
• वल्लूर
• वल्लूरम्
• वल्वज
• वल्श
• वल्ह्
• वल्हिक
• वश्
• वश
• वशंवद
• वशका
• वशना
• वशा
• वशि
• वशिक
• वशिता
• वशितृ
• वशिन्
• वशिनी
• वशिर
• वशिष्ठ
• वशीकरणम्
• वशीकृत
• वशीभूत
• वश्य
• वश्यका
• वष्
• वषट्
• वष्क्
• वष्कय
• वष्कयणी
• वस्
• वसति
• वसथम्
• वसनम्
• वसन्त
• वसा
• वसान
• वसि
• वसित
• वसिन्
• वसिरम्
• वसिष्ठ
• वसु
• वसुंधरा
• वसुक
• वसुमत्
• वसुल
• वसूरा
• वस्क्
• वस्क
• वस्कय
• वस्कयणी
• वस्कराटिका
• वस्त्
• वस्तकम्
• वस्तम्
• वस्तव्यता
• वस्ति
• वस्तु
• वस्तुकम्
• वस्तुतस्
• वस्त्यम्
• वस्त्रम्
• वस्त्रयति
• वस्थ
• वस्था
• वस्ननम्
• वस्नम्
• वस्नसा
• वस्निक
• वस्मन्
• वस्यस्
• वह्
• वह
• वहत
• वहति
• वहती
• वहतु
• वहनम्
• वहनीकृ
• वहन्त
• वहल
• वहाल
• वहित
• वहित्रकर्ण
• वहित्रम्
• वहिष्क
• वहिस्
• वहेटक
• वह्नि
• वह्निक
• वह्निसात्
• वह्यम्
• वह्लिक
• वा
• वांश
• वांशिक
• वाकम्
• वाकुची
• वाकुल
• वाकोवाक्यम्
• वाक्यम्
• वागर
• वागा
• वागारु
• वागाशनि
• वागुरा
• वागुरिक
• वाग्मिन्
• वाग्य
• वाग्यतस्
• वाङ्क
• वाङ्क्ष्
• वाङ्मय
• वाच्
• वाच